• 1399-05-16 12:20
  • کد محتوا:1317
بررسی طرح شورایاری شهر اصفهان

طرح تشکیل شورایاری در شهر اصفهان با هدف جایگزینی حکومت با حکمروایی و سهیم‌کردن شهروندان در تصمیم‌گیری و اجرای اقداماتی که کیفیت زندگی آنان را ارتقا می‎دهد، در اردیبهشت ماه 1397 در مرکز پژوهش‌های شورا اسلامی شهر اصفهان تهیه شده است. مأموریت شورایاری‌های شهر اصفهان در این طرح شکل‌دادن به آینده محله‌های شهر به عنوان محله‌هایی زیست‌پذیر، سرزنده، پویا و مناسب برای زندگی همه شهروندان است که از طریق تعامل و همکاری میان شهروندان، شورای شهر و شهرداری اصفهان ایجاد شده و توسعه می‌یابند.  وظایف پیش‌بینی‌شده برای شورایاری‌ها عبارتند از: بررسی و شناخت کمبودها، نیازهای اجتماعی، فرهنگی، آموزشی، بهداشتی، اقتصادی و رفاهی محله‌ها انجام پروژه‌ها و اجرای برنامه‌های شهرداری که توسط مردم قابل انجام است. ایجاد الزامات قانونی برای شهرداری در راستای حرکت در جهت منافع شهروندان نظارت و ارزیابی بر اقدامات مدیران مناطق و گزارش آن به مجمع شورایاران برگزاری کلاس‌های آموزشی شامل آموزش حقوق شهروندی، مسئولیت‌های شهروندی، شرح وظایف شهرداری و دولت، مهارت‌های اجتماعی و سایر آموزش‌های مرتبط. زیباسازی فضای محله و شهر ایجاد بانک اطلاعات محله و ساکنان آن برای شناسایی ظرفیت‌ها. رصد مستمر وضعیت اشتغال و کارآفرینی در سطح محله و تلاش جمعی برای بهبود اقتصاد محله‌ها ترکیب شورایاری   این طرح پس از بررسی تجارب شورای محله‌های خارج از کشور و مطالعه تجارب ایجاد شورایاری در شهرهای ایران- تهران و مشهد- به ترکیبی از  سه الگوی کلیدی زیر رسیده است: 1- نیازسنجی: تشکیل شورایاری برای شناسایی نیازهای محله‌ها بر اساس نظر ساکنان. 2- بازو: شورایاری‌ به عنوان بازوی اجرایی شهرداری در اموری که توسط ساکنان محله‌ها قابل اجرا هستند. 3- شهروند- محور: شورایاری‌ها به صورت داوطلبی توسط شهروندان اداره شده و مطالبات خود از شورا و شهرداری را مطرح و پیگیری می‌کنند. این الگوی دربرگیرنده سه بخش کلیدی «مجمع شورایاران»، «هیئت رئیسه شورایاری محله» و «شهریاران محله» است. این طرح در  زمستان 1396 در کمیسیون تلفیق شورای اسلامی شهر اصفهان ارایه گردید و ضمن اعلام نظر اعضا، تصویب و اجرای آن به زمان مقتضی موکول گردید.   طرح تشکیل شورایاری در شهر اصفهان با هدف جایگزینی حکومت با حکمروایی و سهیم‌کردن شهروندان در تصمیم‌گیری و اجرای اقداماتی که کیفیت زندگی آنان را ارتقا می‎دهد، در اردیبهشت ماه 1397 در مرکز پژوهش‌های شورا اسلامی شهر اصفهان تهیه شده است. مأموریت شورایاری‌های شهر اصفهان در این طرح شکل‌دادن به آینده محله‌های شهر به عنوان محله‌هایی زیست‌پذیر، سرزنده، پویا و مناسب برای زندگی همه شهروندان است که از طریق تعامل و همکاری میان شهروندان، شورای شهر و شهرداری اصفهان ایجاد شده و توسعه می‌یابند.  وظایف پیش‌بینی‌شده برای شورایاری‌ها عبارتند از: بررسی و شناخت کمبودها، نیازهای اجتماعی، فرهنگی، آموزشی، بهداشتی، اقتصادی و رفاهی محله‌ها انجام پروژه‌ها و اجرای برنامه‌های شهرداری که توسط مردم قابل انجام است. ایجاد الزامات قانونی برای شهرداری در راستای حرکت در جهت منافع شهروندان نظارت و ارزیابی بر اقدامات مدیران مناطق و گزارش آن به مجمع شورایاران برگزاری کلاس‌های آموزشی شامل آموزش حقوق شهروندی، مسئولیت‌های شهروندی، شرح وظایف شهرداری و دولت، مهارت‌های اجتماعی و سایر آموزش‌های مرتبط. زیباسازی فضای محله و شهر ایجاد بانک اطلاعات محله و ساکنان آن برای شناسایی ظرفیت‌ها. رصد مستمر وضعیت اشتغال و کارآفرینی در سطح محله و تلاش جمعی برای بهبود اقتصاد محله‌ها ترکیب شورایاری   این طرح پس از بررسی تجارب شورای محله‌های خارج از کشور و مطالعه تجارب ایجاد شورایاری در شهرهای ایران- تهران و مشهد- به ترکیبی از  سه الگوی کلیدی زیر رسیده است: 1- نیازسنجی: تشکیل شورایاری برای شناسایی نیازهای محله‌ها بر اساس نظر ساکنان. 2- بازو: شورایاری‌ به عنوان بازوی اجرایی شهرداری در اموری که توسط ساکنان محله‌ها قابل اجرا هستند. 3- شهروند- محور: شورایاری‌ها به صورت داوطلبی توسط شهروندان اداره شده و مطالبات خود از شورا و شهرداری را مطرح و پیگیری می‌کنند. این الگوی دربرگیرنده سه بخش کلیدی «مجمع شورایاران»، «هیئت رئیسه شورایاری محله» و «شهریاران محله» است. این طرح در  زمستان 1396 در کمیسیون تلفیق شورای اسلامی شهر اصفهان ارایه گردید و ضمن اعلام نظر اعضا، تصویب و اجرای آن به زمان مقتضی موکول گردید.

 

1-کلیاتی درباره شورایاری

تعریف

شورایاری انجمنی غیر دولتی، غیر متمرکز، غیر سیاسی، داوطلبانه و مشارکتی و از نظر اقتصادی خودگردان می‌باشد.

چشم‌انداز شورایاری

شورایاری اصفهان منجر به جایگزینی حکومت با حکمروایی خواهد شد و شهروندان را هم در تصمیم‌گیری و هم در اجرای اقداماتی که کیفیت زندگی آنان را ارتقا می‎دهند، سهیم خواهد نمود.

مأموریت شورایاری

مأموریت شورایاری‌های محله‌های شهر اصفهان شکل‌دادن به آینده محله‌های شهر به عنوان محله‌هایی زیست‌پذیر، سرزنده، پویا و مناسب برای زندگی همه شهروندان است؛ محله‌هایی که از طریق تعامل و همکاری میان شهروندان، شورای شهر و شهرداری اصفهان توسعه می‌یابند.

ارزش‌های شورایاری

شورایاری بر ارزش‌هایی همچون همبستگی، فراگیری، نیکی به دیگران، داوطلبی، مشارکت، عدالت، دوستی، شفافیت، تعهد مدنی و نظارت عمومی متکی است.

اهداف کلان شورایاری

شورایاری در صدد دستیابی به اهداف کلانی همچون ایجاد اجتماع منسجم محلی و ارتقای سرمایه اجتماعی، توانمندسازی ذی‌نفعان محله، اتخاذ تصمیمات آگاهانه‌تر و مبتنی بر دانش عملی، کاهش تغییر مکان ساکنان، افزایش فرصت‌های اقتصادی، حفاظت از قلمروی عمومی و محیط ساخته شده، بهبود شرایط اقشار آسیب‌پذیر محله و نمایندگی منافع ساکنان محله است.

 

 

2- تجربیات جهان

 

شورایاری‌ها با عنوان شورای محله (در بریتانیا Community Councils و در سایر کشورها Neighborhood Councils) در بسیاری از شهرهای جهان ایجاد شده‌اند و دستاوردهای مطلوبی نیز داشته‌اند. در این قسمت به تجربه دو شهر ادینبورگ اسکاتلند و لس‌آنجلس ایالات متحد به عنوان دو نمونه موفق از شورایاری‌ها اشاره می‌شود. در این میان لس‌آنجلس یکی از موفق‌ترین تجارب را در این باره داشته و مستندسازی خوبی از اقدامات شورایاری‌های آن صورت گرفته است. از همین رو می‌تواند الگوی مطلوبی برای استفاده در اصفهان باشد.

1. ادینبورگ

1.1. شوراهای محله ادینبورگ، اسکاتلند

شوراهای محله ادینبورگ متشکل از مجموعه‌ای از افراد هستند که نسبت به محله خود دغدغه داشته و می‌خواهند آن را به مکانی بهتر برای زندگی تبدیل نمایند. آن‌ها جلساتی را تشکیل می‌دهند (اغلب هر ماه یک جلسه) و نقش اصلی آن‌ها نمایندگی نظرات و منافع مردم محلی است. آن‌ها با اجتماعات محلی مشورت می‌کنند و نظرات آنان را در اختیار مراجع محلی و سایر سازمان‌های دولت اسکاتلند قرار می‌دهند. در مقابل، شهرداری ادینبورگ موظف است برای تصمیم‌گیری درباره چگونگی ارائه خدمات محلی و سایر موضوعات مرتبط با محلات، با شوراهای محله مشورت نماید. شوراهای محله این حق را دارند که درباره هر تصمیم برنامه‌ریزی در حوزه محله خود مورد مشورت قرار گیرند و از تصمیمات مربوط به مجوز و پروانه در شهرداری مطلع شوند.

1.2. تاریخچه

شوراهای محله در اسکاتلند بر اساس «قانون دولت محلی» (مصوب سال 1973 میلادی) تشکیل شدند. در این قانون هدف از تشکیل شورای محله چنین تعریف می‌شد: «شناسایی، تنظیم و رساندن دیدگاه‌ها و خواسته‌های مردم محله به مراجع محلی در ارتباط با موضوعاتی که با وظایف مسئولان محلی مرتبط است».

1.3. فعالیت‌های شورای محله

شوراهای محله معمولا چنین فعالیت‌هایی را انجام می‌دهند:

  • نگارش نامه و ارسال رایانامه به مسئولان برای اطلاع‌رسانی از موضوعات مورد بحث در جلسات شورای محله و تأکید بر مسائل کلیدی محله
  • شرکت در جلسات با حضور مقامات رسمی برای بحث بر سر مسائل محلی
  • برگزاری جلسات عمومی به صورت منظم و یا به صورت اضطراری در پی وقوع یک مسئله خاص
  • پایش نحوه نگهداری محله توسط شهرداری
  • انجام پیمایش‌های محلی، به ویژه از طریق پرسشنامه برای آگاهی از نظرات مردم
  • ملاقات با دیگر شوراهای محله و سایر گروه‌های اجتماعی
  • پاسخ به گزارش‌های مقدماتی سیاست‌گذاری مقامات محلی یا اسناد مشورتی
  • دریافت و پاسخ به مشکلات و سوالات ساکنان محله
  • تهیه خبرنامه و توزیع آن در میان تمامی واحدهای مسکونی محله
  • اطلاع‌رسانی درباره جلسات و اقدامات شورای محله از طریق تارنمای اینترنتی یا سایر اشکال شبکه‌های اجتماعی
  • سازمان‌دهی رخدادهای اجتماعی همچون مراسم عید و روزهای پاک‌سازی محله برای ارتقای جایگاه شورای محله و افزایش ارتباطات مثبت میان ساکنان محله

 

 

 

 

1.4. شوراهای محله ادینبورگ

شوراهای محله ادینبورگ هم در جوامع روستایی و هم در محلات شهری ایجاد شده‌اند. نمایندگان این شوراها افراد داوطلب هستند که برای یک دوره 3 ساله انتخاب می‌شوند. هر شورای محله برای تأمین هزینه‌های اداری خود، سالانه مبلغی مشخص از شهرداری ادینبورگ دریافت می‌کند.

در ادینبورگ (و اسکاتلند) شوراهای محله دارای «حق قانونی» برای اظهار نظر درباره برنامه‌ریزی‌های محله هستند. واحد برنامه‌ریزی شهرداری ادینبورگ به صورت هفتگی مجموعه‌ای از درخواست‌های برنامه‌ریزی را در اختیار شوراهای محلات قرار می‌دهد. شوراهای محله حق قانونی برای اظهار نظر درباره اعطای مجوز و پروانه در محلات ندارند، اما می‌توانند مخالفت خود را با ارسال نماینده در جلسات «هیئت اعطای مجوز» به گوش مسئولان برسانند.

 

2. لس‌آنجلس

2.1. مشکلات و هدف از تشکیل شورای محله

در اواخر دهه 1990 میلادی، لس آنجلس دچار بحران شده بود، زیرا محلات سراسر شهر، نارضایتی خود را از این که خواسته‌های آنان توسط شهرداری مد نظر قرار نمی‌گیرد، اعلام می‌کردند. محسوس‌ترین نمونه بیگانگی شهروندان از بخش عمومی، جنبش‌های جدایی‌طلبانه در نواحی فرناندو ولی[1] و هاربر[2] بود. یکی از راه‌حل‌ها برای رسیدگی به این مشکل افزایش تعداد اعضای شورای شهر لس‌آنجلس بود. این نگرانی نیز وجود داشت که مدیران مناطق شهرداری - که هر یک حدود 250.000 نفر جمعیت داشتند- نمی‌توانند بسیاری از مشکلات جوامع محلی را مورد رسیدگی مناسب قرار دهند.

به جای افزایش اعضای شورا (و در واقع بسط دادن دموکراسی نمایندگی موجود)، تنظیم‌کنندگان منشور جدید شهر لس آنجلس پیشنهاد یک «نظام سراسری شورای محلات» در لس آنجلس را مطرح نمودند؛ پیشنهادی که دموکراسی نمایندگی را به سوی دموکراسی مشورتی سوق می‌داد. این ایده‌ای بود که مردمان عادی را در مدیریت شهر و تلاش برای بهبود آن دخالت می‌داد. مقرر شده بود که شوراهای محلات در عین این که بخشی از مدیریت شهری محسوب می‌شدند، مجموعه‌هایی خودگردان، مستقل و مشورتی باشند. این ایده نه تنها یک فرصت جریان‌ساز بود، بلکه ممکن بود چالشی جدی نیز ایجاد کند: چگونگی ایجاد دموکراسی محلی در یکی از پرجمعیت‌ترین، از نظر جغرافیایی وسیع‌ترین و دارای بیشترین تنوع فرهنگی در مناطق کلانشهری آمریکا که سابقه تاریخی در مشارکت مدنی اندک مردم داشت.

2.2. تاریخچه

وقتی با رأی مردم منشور جدید شهر لس آنجلس در سال 1999 تصویب شد، نظام شورای محله نیز در آن منشور تعریف شده بود؛ اما چگونگی کارکرد شوراهای محله مشخص نشده بود. بنابراین شهرداری موظف شد که نحوه کارکرد شورای محله را تعیین نماید. در مراحل اولیه تصمیمات شهرداری منجر به کاهش اثرگذاری شوراهای محله شد، زیرا شهرداری قواعد و پیش‌نیازهای بوروکراتیک بسیاری را بر شوراهای محله تحمیل نمود. بر اساس گزارش مشاور حقوقی شهرداری لس‌آنجلس «شوراهای محله به وسیله همان سیستمی محدود شدند که قرار بود آن را تغییر دهند». در مقابل این محدودیت‌ها، شوراهای محله به جای تسلیم، راه‌حل‌های خلاقانه‌ای را در پیش گرفتند و با تلاش هزاران عضو منتخب شوراهای محلات، جایگاه خود را از نهادهایی «آزمایشی» به قدرتی واقعی در تصمیمات مرتبط با محلات تبدیل کردند. امروزه شوراهای محلات نه تنها به طور مجزا در حوزه‌های مرتبط با شهر ایفای نقش می‌کنند، بلکه از طریق 6 ائتلاف منطقه‌ای نیز نظرات خود را در تصمیمات دخالت می‌دهند. آن‌ها همچنین کارگروه‌های ویژه‌ای در رابطه با کاربری زمین، عوارض آب و برق، پایداری و بودجه شهرداری تشکیل داده‌اند. اثرگذاری شوراهای محلات به جایی رسیده که در سال 2013، یکی از رهبران شورای محله با رأی مردم به عنوان بازرس شهر انتخاب گردید. امروزه دیگر برای مقامات شهرداری مسجل شده است که شوراهای محله قابل کنار گذاشتن نیستند.

2.3. پشتیبانی و تأمین مالی

اگرچه مفهوم مشاوره توسط گروه‌های محلی به شهرداری سال‌ها مطرح بوده است، هیچ شهری نتوانسته است این ایده را مثل لس‌آنجلس در ساختار و نظام تأمین مالی شهری پیاده نماید. 96 شورای محله لس‌آنجلس هر یک سالانه 37.000 دلار برای امور اداری دریافت می‌کنند و توسط پرسنل «اداره توانمندسازی محلات» لس‌آنجلس، دفتر بازرس شهر و دفتر شهرداری پشتیبانی می‌شوند. شوراهای محلات به طور رسمی می‌توانند از طریق «بیانیه‌های ارزیابی اثرات اجتماعی» پیش از شورای شهر درباره موضوعات مختلف اظهار نظر کنند. نظرات آنان (خواه موافق و خواه مخالف یک طرح) در ذیل دستورکارهای جلسات شورای شهر ثبت می‌شود. جالب توجه است که شوراهای محلات تنها نهادی هستند که در داخل و خارج از شهر لس‌آنجلس چنین قدرتی را دارا هستند.

2.4. انتخاب اعضای شورای محله

عضویت در شورای محله مبتنی بر ذی‌نفع بودن افراد در محله است. بنابراین، برای عضویت در شورای محله لزومی ندارد که افراد حتما ساکن محله باشند. ذی‌نفعان شامل ساکنان، رهبران مذهبی کلیسا، مسجد، معبد و صاحبان کسب‌وکار درون محله می‌شوند، هر چند به همین افراد محدود نمی‌شوند. طراحان این ایده بر این باورند که همکاری ساکنان با ذی‌نفعان ارتباطات بهتر میان اجتماع محلی و صاحبان کسب‌وکار در محله را تسهیل می‌کند. البته برخی از جایگاه‌ها در شورای محله صرفا می‌تواند در اختیار ذی‌نفعانی با شرایط مشخص قرار بگیرد، اما هر شورای محله خودش حق دارد در این باره تصمیم بگیرد.

2.5. مشورت، تصمیم‌گیری و تعاملات عمومی

شوراهای محلات به تدریج فرا گرفته‌اند که چگونه در محله خود اثرگذاران کارآمدی در رابطه با موضوعاتی همچون کاربری زمین، ایمنی عمومی، عوارض، مسائل مرتبط با پایداری همچون محافظت از آب، بودجه شهری و سایر مسائل مرتبط با محله باشند. صرفا در سال‌های اخیر آن‌ها موفق شده‌اند که مانع از افزایش مالیات کسب‌وکارها (بر اساس انتخابات محلی) و فروض اوراق قرضه یک میلیارد دلاری برای تعمیر خیابان‌ها شوند، زیرا شهرداری پیش از ارائه چنین طرح‌هایی مشورت لازم را با آن‌ها به عمل نیاورده بود. با تشکیل ائتلاف‌های منطقه‌ای، شوراهای محلات توانستند به دستاوردهای زیر دست یابند:

  • توافق با ادارات برق و آب شهر برای تشکیل جایگاه نظارت بر نرخ‌های مربوطه
  • تأثیرگذاری بر تصمیمات مقامات ارشد برنامه‌ریزی شهر در مورد ساخت‌وساز پایدار و مقررات پهنه‌بندی
  • اثرگذاری بر بودجه سالانه شهر با هماهنگی دفتر شهردار

2.6. اثرگذاری، نتایج و پیامدهای شوراهای محلات

شوراهای محلات لس‌آنجلس اثرات قابل توجهی در بازتعریف نحوه همکاری مؤثر شهرداری با شهروندان و افزایش مشارکت مدنی آنان داشته است. این امر در شرایطی رخ داده است که بی‌تفاوتی اجتماعی بسیار رو به افزایش است. در حالی که میزان شرکت در انتخابات در سال‌های اخیر در لس‌آنجلس کاهش یافته است، شوراهای محلات با وجود داشتن منابع محدود، در حال افزایش گسترش نفوذ خود هستند و میزان مشارکت را از 19.000 نفر در سال 2012 به 24.000 نفر در سال 2014 رسانده‌اند. شوراهای محلات به عنوان مجموعه‌های مستقل، می‌توانند شیوه‌های نویی را برای افزایش مشارکت مدنی ایجاد کنند. مثلا آن‌ها اقدام به ایجاد تارنمای Nextdoor.com نموده‌اند تا تعاملات آنلاین با ذی‌نفعان را افزایش دهند. در سال 2016، رأی‌گیری شوراهای محلات برای اولین بار به صورت الکترونیکی صورت پذیرفت.

پیاده‌سازی طرح شورای محلات در شهرهای دیگر نیز موفق بوده است. شهر ناگویای ژاپن در سال 2012، نظام شورای محلات خود را بر اساس مطالعه گسترده نظام لس‌آنجلس و خواسته شهردار ناگویا برای افزایش مشارکت مدنی ایجاد نمود. تا به امروز، بیش از 50 کشور برای آموختن نظام شورای محلات لس‌آنجلس اقدام کرده‌اند.

همچنین اساس‌نامه‌ شورای دو محله از محلات لس‌آنجلس (ساوث ایست‌ اریا[3] و یونیون اسکوئر[4]) به عنوان الگوی موفق شورایاری، و همچنین الگوی شورایاری شهر اروینگ در ایالت تگزاس[5] و شهر فایتویل در ایالت آرکانزاس[6] ایالات متحد آمریکا مورد مطالعه قرار گرفت و در پیشنهاد نهایی از آن ایده گرفته شد. برای کاهش صفحات، این قسمت‌ها در گزارش مطرح نمی‌شوند.

 

 

 

3- تجربیات ایران

 

مقدمه

در شهر اصفهان در سال 1359، حدود 70 درصد شهر از سوی کمیته‌های محلی اداره می‌شد. کمیته محلات شهردار را انتخاب و هر یک از آن‌ها، محله‌های خود را اداره می‌کردند (بیان، 1379: 168؛ به نقل از رمضانی فرخد و گزلان طوسی، 1391).

از جمله مهم‌ترین عللی که سبب تضعیف و از میان رفتن ایده اداره محلی شهرها گردید، می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

  • تحکیم پایه‌های نظام سیاسی جدید (شکل‌گیری فرمانداری و شهرداری در شهرها)
  • تمرکزگرایی ناشی از ضرورت‌های جنگ و مقابله با گروه‌های ضد انقلاب
  • سیاسی شدن شوراهای محلات

«تشکیل شورایاری محلات» در قالب نظام شورایی با رویکرد محله‌محور و در راستای افزایش مشارکت‌های اجتماعی، می‌تواند پاسخی به نیاز مدیریت شهری در اداره مناسب‌تر امور شهری باشد.

مهم‌ترین اهداف تشکیل شورایاری‌ها در ایران به شرح زیر ذکر شده‌اند:

  • افزایش مشارکت‌های اجتماعی در مدیریت شهری
  • تقویت هویت محلات و فرهنگ محله‌محوری
  • کمک به افزایش اعتماد اجتماعی بین مردم و مدیریت شهری
  • شناسایی و بهره‌گیری هدفمند از فرصت‌های اجتماعی محلات
  • نهادینه‌سازی نظارت همگانی در نحوه ارائه خدمات به مردم به عنوان یک اصل دینی و اسلامی
  • فراهم شدن زمینه مشارکت نهادها و سازمان‌های مردم‌نهاد محلی
  • هم‌افزایی امکانات و فرصت‌های خدمت‌رسانی سازمان‌ها و نهادهای محلی در ارائه خدمات مناسب‌تر به مردم.

 

1. تجربه شورایاری تهران

اگرچه تشکیلات شوراهای اسلامی شهر و روستا اقدام سودمندی برای اجرایی کردن ظرفیت‌های پیش‌بینی‌شده در قانون اساسی در خصوص امکان مشارکت شهروندان در اداره امور کشور بود، اما مشارکت موثر شهروندان با موانعی مواجه بود. از این رو شورای اسلامی شهر تهران با توجه به وظایف و اختیارات قانونی خود و با استناد به آنچه در بندهای 2، 5 و 7 ماده 71 قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی شهرها در خصوص برنامه‌ریزی برای جلب مشارکت شهروندان، شناسایی نیازها و مشکلات و تدوین انجمن‌های امدادی، ارشادی و داوطلبانه تصریح شده است، اقدام به تدوین و تصویب «اساسنامه انجمن‌های شورایاری» در مقیاس محله کرد و پس از طی مراحل قانونی مصوبه، شورایاری را با رأی و انتخاب مستقیم شهروندان ساکن محله تشکیل داد.

این نهاد مردمی نوپا در سال 1380 و در دوره اول شورای اسلامی شهر تهران در 84 محله به صورت آزمایشی آغاز به کار کرد. با توجه به تجارب و اهمیت موضوع در دوره دوم شورای اسلامی شهر تهران، به رغم تمامی مخالفت‌ها با مشارکت مؤثر شهرداری تهران و بخش عمده‌ای از اعضای شورای اسلامی دوم شهر تهران، شوراهای محلات در 371 محله (تمامی محلات شهر تهران) با حضور 371 نفر که عمدتا افراد معتمد محلی بودند، تشکیل شد (برگرفته از سایت شورای اسلامی شهر تهران). شورایاری‌های تهران از اردیبهشت ماه سال 1385 فعالیت خود را به عنوان حلقه واسط مردم و نهادهای مدیریت و برنامه‌ریزی شهری در محله‌ها آغاز کردند.

اهداف تشکیل شورایاری تهران به شرح زیر ذکر شده بودند:

  • برقراری ارتباط پایدار و فراگیر بین مدیریت شهری و لایه‌های مختلف اجتماعی در سطح محله‌ها
  • بهره‌گیری از توانمندی‌های محلی در اداره بهتر امور شهر تهران
  • تطابق بیشتر تصمیمات و سیاست‌گذاری‌های مدیریت شهری با خواسته‌ها و مطالبات شهروندان
  • تحول در شیوه مدیریت شهری در خصوص مبنا قرار دادن محله به عنوان کانون شکل‌گیری و استمرار تعاملات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی و دادن اختیارات بیشتر به نهادهای مردمی
  • عملیاتی کردن فرایند تمرکززدایی
  • شناسایی دقیق‌تر مشکلات و نارسایی‌های محلی
  • استفاده بهینه از منابع محلی از طریق افزایش سرمایه اجتماعی

از دستاوردهای مهم تشکیل شورایاری‌ها، بازخوانی و احیای مجدد مفهوم محله در برنامه‌ریزی و مدیریت شهری کلانشهر تهران عنوان شده است.

 

1.1. شرایط عضویت در شورایاری‌های شهر تهران

در تهران چهار شرط اساسی برای عضویت در انجمن شورایاری در نظر گرفته شده بود:

  • دارا بودن حداقل 25 سال سن
  • داشتن حداقل 6 ماه سابقه سکونت
  • داشتن حداقل سواد خواندن و نوشتن
  • نداشتن سوء سابقه

البته در منابع دیگر، شرایط تفصیلی‌تری برای نامزدی در انتخابات شورایاری محلات شهر تهران ذکر شده‌اند:

1. تابعیت جمهوری اسلامی ایران

2. تعهد و وفاداری به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و اصل ولایت فقیه

3. داشتن حداقل سن 25 سال تمام در روز ثبت نام

4. داشتن حداقل مدرک تحصیلی فوق دیپلم

5. داشتن حداقل 1 سال سابقه سکونت در محل

6. نداشتن سابقه محکومیت کیفری موثر به تایید مراجع ذی صلاح

7. نداشتن سابقه سلب عضویت از شورایاری

8. داشتن حسن شهرت در محل

9. داشتن کارت پایان خدمت یا معافیت دائم

10. برای افرادی که در دوره‌های قبل در شورایاری‌ها عضویت داشته‌اند ملاک مدرک تحصیلی، سواد خواندن و نوشتن است.

11. کسانی که سابقه پنج سال فعالیت مذهبی، فرهنگی، اجتماعی و صنفی در محلی غیر از محل سکونت خود دارند به تشخیص ستاد از بند (8) مستثنی خواهند بود.

12. اقلیت‌های دینی شناخته شده باید ملتزم به قانون اساسی باشد.

13. اعضای شورایاری‌ها باید در محدوده محله نمایندگی خود سکونت یا اشتغال داشته باشند. تغییر محل سکونت هر یک از اعضای شورایاری‌ها به خارج از محدوده محله موجب سلب عضویت خواهد شد.

14. اشخاص زیر به واسطه شغل خود از داوطلب شدن برای شورایاری‌ها محرومند مگر آنکه در زمان تعیین شده از سمت خود استعفا داده و مورد موافقت قرار گیرد:

الف) اعضای ستادهای اجرایی و نظارت انتخابات شورایاری‌ها

ب) شهرداران مناطق، نواحی و معاونین آنها

ج) کلیه کارکنان شهرداری اعم از مرکز، مناطق و نواحی، موسسات و شرکت‌های وابسته به آن (در منطقه یا محله‌ای که شاغل هستند) نمی‌توانند داوطلب شوند.

15. هیچ یک از داوطلبان عضویت در شورایاری‌ها نمی‌توانند همزمان در بیش از یک محله به عنوان داوطلب ثبت نام کنند؛ در غیر این صورت نام آنان از فهرست داوطلبان حذف و از شرکت در انتخابات دوره بعد نیز محروم خواهند شد.

برای برگزاری انتخابات شورایاری نیز هیئت‌های اجرایی و نظارت بر انتخابات از سوی معتمدین محله به طور مستقیم انتخاب می‌شوند. این هیئت‌ها با همکاری رابطین محلی و با هماهنگی ستاد شورایاری، فرایند تأیید صلاحیت‌ها، برگزاری انتخابات و تأیید نتایج انتخابات را انجام می‌دهند.

ترکیب شورایاری شامل 7 نفر از نمایندگان منتخب مردم محله‌های شهر تهران است که بر اساس اساسنامه تشکیل انجمن‌های شورایاری محلات دارای شرایط احراز و بالاترین رأی کسب‌شده در انتخابات محلی می‌باشند. این افراد به عنوان اعضای اصلی شورایاری محله فعالیت کرده و 3 نفر اولویت بعدی به عنوان اعضای علی‌البدل شورایاری محله شناخته می‌شوند.

برخی پژوهش‌ها نشانگر آن هستند که در شهریور ماه سال 87 فراخوان ثبت نام در شهر تهران بدون هیچ گونه اطلاع رسانی رسانه‌ای و محیطی در سطح شهر شکل گرفت و ظرف مدت 15 روز بدون در نظر گرفتن سازوکار نظارتی و مشارکتی مردم، انتخابات در 371 محله شهر تهران برگزار گردید. در نتیجه عمدتا افراد نزدیک به شهرداری که از برگزاری انتخابات خبر داشتند، ثبت نام کرده و به عضویت شورایاری در آمدند.

1.2. ساختار تشکیلاتی شورایاری‌های شهر تهران

در شکل 1 ساختار تشکیلاتی شورایاری‌های شهر تهران ارائه شده است. بر این اساس، هیئت رئیسه هر شورایاری به ستاد هماهنگی شورایاری‌ها متصل می‌شود. هیئت رئیسه شورایاری هر محله دارای 7 عضو است که در 4 کارگروه قرار می‌گیرند. هر یک از این کارگروه‌ها متشکل از یک عضو شورایاری، یک عضو هیئت امنای محله (نماینده نهادها)، دو نفر از نخبگان محله و دو نفر عضو منصوب از سوی ستاد هماهنگی شورایاری است. ستاد هماهنگی شورایاری با «ستاد راهبری مشارکت‌های اجتماعی» (زیرمجموعه معاونت فرهنگی اجتماعی شهرداری تهران) مرتبط می‌شود. همچنین هیئت رئیسه شورایاری هر محله نیز با هیئت امنای محله (که جزئی از سلسله‌مراتب ستاد راهبری مشارکت‌های اجتماعی معاونت فرهنگی است)، مرتبط می‌شود.

 

شکل 1- ساختار تشکیلاتی شورایاری‌های تهران

1.3. هیئت امنای محله

نمایندگانی متشکل از 7 نفر عضو اصلی شورایاری (نمایندگان منتخب شهروندان محله) و 6 نفر از نمایندگان منتخب و معرفی‌شده توسط سایر دستگاه‌ها، نهادهای دولتی و عمومی و تشکل‌های مردمی هستند که به عنوان رکن برنامه‌ریز، نظارتی، حمایتی و هدایت‌گر مدیریت محله بر اساس آیین‌نامه مصوب فعالیت خواهند کرد.

اعضای هیئت‌امنای محله به‌شرح ذیل می‌باشد:

  • اعضای اصلی شورایاری محله؛

نمایندگان سایر نهادها و سازمان‌ها به شرح ذیل:

  • 1 نفر نماینده سازمان‌های مردم‌نهاد فعال در حوزه اجتماعی - فرهنگی سطح محله با همکاری و هماهنگی ستاد سازمان‌های مردم‌نهاد؛
  • 1 نفر نماینده مدیران مدارس محله (با هماهنگی و همکاری آموزش و پرورش منطقه)؛
  • 1 نفر نماینده تام‌الاختیار و مطلع شهرداری ناحیه در امور مرتبط با مدیریت ‌محله (از سوی شهردار ناحیه)؛
  • 1 نفر نماینده ائمه جماعات مساجد محله (با هماهنگی و همکاری مرکز رسیدگی به امور مساجد)؛
  • 1 نفر نماینده فرماندهان پایگاه‌های بسیج سطح محله (با هماهنگی و همکاری سازمان بسیج تهران بزرگ)؛
  • 1 نفر از مسئولین هیئات مذهبی محله با هماهنگی و همکاری سازمان تبلیغات اسلامی تهران بزرگ.

1.4. نتایج پژوهش درباره تجربه شورایاری تهران

پژوهش احمدنیا و قالیباف (1396) که در مورد شهر تهران صورت گرفته، نشان می‌دهد که شورایاری‌ها به عنوان حلقه ارتباطی میان مردم و شورا، در شناسایی مشکلات محله‌ها موفق بوده‌اند، زیرا بین نظرسنجی مستقیم از مردم و نظرات شورایاری‌ها، تفاوت معناداری مشاهده نشده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد تعامل مثبت و سازنده‌ای میان سازمان‌های مردم‌نهاد و شورایاری‌ها از یک طرف و میان این دو نهاد با بخش عمومی شهری از طرف دیگر ایجاد نشده است. سازمان‌های مردم‌نهاد تخصصی و شورایاری‌ها که هر دو درباره مشکلات و مسائل اجتماعی و شهری آگاهی و شناخت خوبی دارند، در روابط قدرت نهادهای شهری و دولتی، جدی گرفته نمی‌شوند.

در محلات قدیمی تهران به ویژه در مناطق 11 و 12، حس تعلق به فضاهای محلی کم شده است. بخشی از این مسئله به دلیل انباشته‌شدن آسیب‎های اجتماعی، زوال سرمایه اجتماعی محلی و مهاجرت ساکنان قدیمی به محلات بهتر است. نبود تعلق خاطر و کاهش سرمایه اجتماعی محلی، عدم مشارکت را به همراه می‌آورد.

الگوی رایج در تعامل مردم با شورایاری، بردن مشکلات شهری از یک طرف و ارجاع به مقامات بالاتر از سوی دیگر است. با این حال اعضای شورایاری محلات مختلف به طور مکرر در مصاحبه‌های خود ابراز کرده‌اند که مشکلات مهم و اساسی این محلات مدت‌ها وجود داشته است و نامه‌نگاری و اعتراض به مقامات هم راه به جایی نبرده است. در واقع، مشکلاتی مثل اعتیاد، کارتن‌خوابی، فقر و کودکان کار مسائلی نیستند که مردم یا حتی سمن‌ها به تنهایی قادر به رفع آن‌ها باشند. این مسائل اغلب بدون حل شدن به حاشیه می‌روند. چند نمونه از نظرات مردم در این زمینه آموزنده است:

«مردم می‌دونند که هیچ فایده‌ای نداره... مردم بارها اومدند و مشکلات رو به ما گفتند. ما هم انتقال دادیم اما کسی گوش نمیده... و هیچ نظارتی نیست» (دبیر شورایاری محله نیلوفر).

«ما یک خیابان داریم که روشنایی ندارد. الآن 10 ساله داریم با اداره برق و نهادهای دیگر ارتباط برقرار می‌کنیم تا روشنایی بیاورند. مردم می‌گویند ما صد دفعه گفتیم، گوش نکردند. دیگه مریضم مگه برم؟! وقتی بی‌اعتمادی میاد، مردم مشارکت نمی‌کنند. ما مشکلات را پیگیری می‎کنیم، نامه می‌نویسیم بعد از یک سال جواب می‌دهند که ما بودجه نداریم. ما هم کاری نمی‌تونیم بکنیم» (دبیر شورایاری محله عباسی).

«مردم به همه اعضای شورایاری اعتماد ندارند. در دوره اول، همه محلی بودند. دوره دوم برخی از محلات دیگر آمدند به این محله و رأی آوردند و کاری هم برای مردم انجام ندادند. مردم آن‌ها را می‌بینند و اعتمادشان کم می‌شود. شورایاری‌ها باید از معتمدان محل باشند که مردم قبولشان داشته باشند. الآن سن شورایارها پایین آمده و سطح تحصیلات افزایش یافته است، ولی این‌ها کارایی ندارند. شاغل هم هستند و وقت نمی‎کنند درگیر مشکلات محله شوند» (شورایار محله عباسی).

این پژوهش نشانگر آن است که شورایاری تهران بیش از آن که بازنمای سازوکار «مشارکت از پایین» باشند، به گونه‌ای «مشارکت از بالا» تبدیل شده است. این حرکت به سوی مشارکت از بالا، مانعی جدی در برابر ایده اصلی مشارکت، یعنی تشکل‌یابی مردم محلی در قالب گروه‌ها و اصناف تلقی می‌شود. گویی دوباره پیوند نهادی مردمی با بدنه محلی خود گسسته شده است. هرچه پیوند این نهاد با بدنه مردمی بیشتر گسسته شود، بر نزدیکی آن با نهادهای قدرت بالادست افزوده می‎‌شود.

طبق مصوبه شورای شهر تهران[7]، شورایاری و سازمان‌های مردم‌نهاد محلی باید در زمینه مشارکت‌های اجتماعی در سطح محله با یکدیگر تعامل و همکاری داشته باشند، اما در بیشتر محلات مورد بررسی تعامل سازنده و مؤثری میان این دو بخش مشاهده نشده است. در بعضی از محلات مثل قزل قلعه، بهار و راه آهن این ارتباط فقط در حد شناخت شورایاری از موجودیت چند سازمان مردم‌نهاد در آن منطقه بوده است و در برخی دیگر از محلات مثل یوسف‌آباد، نیلوفر، عباسی، هرندی و امام‌زاده یحیی این ارتباط به شکل حضور نماینده یکی از سمن‌ها در جلسات شورایاری، برگزاری جشن‌های مشترک و در بهترین حالت، یعنی در محله امام‌زاده یحیی، همکاری میان شورایاری با سمن‌های فعال در زمینه کارآفرینی برای افراد نیازمند و برگزاری کلاس‌های آموزشی بوده است.

نتایج پژوهش‌ها حاکی از آن است که در شهر تهران سرمایه اجتماعی در بین اقشار جدید و جوان به شدت کاهش یافته و جو بی‌اعتمادی در حال افزایش است. افراد ساکن در مجتمع‌های ساختمانی، واحدهای آپارتمانی رودررو و ... ارتباط ارگانیکی با هم ندارند و ارتباطات به مراوده‌های رسمی و لحظه‌ای محدود می‌شود. تقویت روحیه بی‌اعتمادی به بی‌تفاوتی اجتماعی دامن زده است. پیچیدگی زندگی در کلانشهر، افزایش خانوارهای تک‌نفره، دوگانگی رفتارها و روند کاهشی سطح اعتماد موجب گسترش فردگرایی در میان ساکنان شده است. مردم به طور مرموزی با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند و منِ واقعی خود را از دیگران پنهان می‌سازند.

1.5. نظر نهایی مرکز پژوهش‌ها درباره تجربه شورایاری تهران

بررسی‌های مرکز پژوهش‌ها نشانگر آن است که تجربه شورایاری تهران، صرفا در شناسایی مشکلات محله‌ها موفق بوده است. این تجربه که از سوی مبدع آن یعنی دکتر پرویز پیران، تجربه‌ای شکست‌خورده نامیده شده، دربرگیرنده مشکلات بسیاری بوده است. البته باید توجه داشت که تجربه شورایاری تهران، اولین مورد در ایران بوده و تا حدودی طبیعی است که مشکلاتی را در پی داشته باشد. از همین روست که مرکز پژوهش‌های شورای شهر اصفهان نسبت به مطالعه این تجربه اقدام کرده تا مشکلات آن را در شهر اصفهان تا جایی که ممکن است، برطرف نماید. برخی از مشکلات کلیدی شورایاری تهران که از مطالعات و مصاحبه با دست‌اندرکاران آن شناسایی شده‌اند، در ادامه مطرح می‌شوند:

  • یکی از مهم‌ترین مشکلات الگوی شورایاری شهر تهران، انتخابی‌بودن اعضای شورایاری است. البته بدیهی است که انتخاب اعضای شورایاری بسیار مطلوب‌تر از انتصاب آنان توسط نهادهای ملی و محلی است و به افزایش مشارکت و حس تعلق شهروندان خواهد انجامید، ولی متأسفانه از منظر قوانین بالادستی نظام جمهوری اسلامی ایران، برگزاری انتخابات در کشور صرفا توسط وزارت کشور و در چهار سطح مشخص شده در قانون (ریاست جمهوری، مجلس، مجلس خبرگان و شوراها) امکان‌پذیر است. بنابراین، شورایاری تهران در این حوزه به قوانین کشور پای‌بند نبوده و صرفا به واسطه قدرت شخصی شهردار وقت تهران موفق به برگزاری انتخابات شده است؛ امری که قابل توصیه به سراسر کشور نیست.
  • ساختار شورایاری تهران، سلسله‌مراتبی و از بالا به پایین بوده و به گونه‌ای طراحی نشده است که هر محله بتواند بر اساس نیازهایش اقدام به تشکیل کارگروه‌های تخصصی مرتبط نماید.
  • جنبه‌های حامی‌پرورانه زیادی در شورایاری تهران مشاهده شده که با هدف کسب پایگاه‌های محلی جلب رأی برای انتخابات ریاست جمهوری صورت گرفته‌اند.
  • در سند بودجه شهرداری تهران در سال‌های 1394، 1395 و 1396 به ترتیب 5/5، 5 و 7 میلیارد تومان ردیف بودجه برای شورایاری اختصاص یافته است. بر اساس ردیف‌های مصوب بودجه وزارت کشور برای شهرداری‌ها، این ردیف بودجه قانونی نیست. ضمن این که بار مالی اضافه هم برای شهرداری به همراه دارد که با ماهیت شورایاری‌ها به عنوان نهادهای مستقل، مدنی و خودگردان در تضاد است.
  • در تجربه تهران، با گذشت مدتی از شکل‌گیری شورایاری‌ها، به دلیل آن که وظایف و اختیارات شورایاری‌ها به وضوح مشخص نشده بود، میان شورایاری‌ها و مدیریت محله اختلافاتی بر سر انجام وظایف پیش آمد. مدیریت محله نهاد زیرمجموعه معاونت فرهنگی اجتماعی است که با ایجاد «خانه»‌های موضوعی، در سطح محله‌ها فعال است. عملا میان این دو نهاد اختلافات بسیاری پیش آمد و طبیعی بود مدیریت محله به عنوان نهاد زیرمجموعه شهرداری با بودجه کلان، در این اختلاف پیروز شود و شورایاری را به کناری نهد.
  • هزینه‌های بسیار زیادی صرف ایجاد مکان شورایاری یا تجهیز سرای محله برای استقرار شورایاری در محله‌های مختلف (361 محله تهران) گردید. در برخی از موارد، اگرچه سرای محله قابلیت استقرار شورایاری هم داشته، اما شورایاری محله تأکید داشته که مکان بهتری به آن اختصاص یابد و همین مسئله منجر به افزایش هزینه‌ها شده است. برآورد کارشناسان تهران رقمی بین 300 تا 400 میلیارد تومان را برای این کار نشان داد.
  • در برخی موارد، مکان شورایاری تبدیل به فضایی برای پیشبرد کسب‌وکار شخصی افراد شده بود.
  • هزینه‌های بالایی صرف برگزاری انتخابات از سوی شهرداری شد، زیرا بر خلاف وزارت کشور، شهرداری سازوکار مشخص از پیش تعریف شده برای برگزاری انتخابات نداشت. همین امر منجر به افزایش هزینه‌های برگزاری انتخابات گردید.
  • به دلیل مشارکت پایین مردم و عدم اطلاع‌رسانی شهرداری، برخی از اعضای شورایاری با تعداد رأی بسیار اندک انتخاب می‌شدند. مثلا در محله‌هایی مشاهده شده که افراد حتی با 70 رأی به عضویت (و حتی دبیری) شورایاری در آمده‌اند. در برخی از منابع ذکر شده که عدم اطلاع‌رسانی شهرداری به عمد بوده تا با مشارکت کمتر مردم، افراد مورد نظر مسئولان شهرداری به عضویت شورایاری در آیند.
  • دبیران شورایاری اغلب تحصیلات پایینی داشتند؛ در حدی که حتی نمی‌توانسته‌اند از سامانه اینترنتی شورایاری استفاده نمایند. هیچ سطح تحصیلاتی هم به عنوان شرط لازم عضویت در شورایاری تعیین نشده بود.
  • در برخی از محلات با ویژگی‌های قومی، افراد صرفا به دلیل وابستگی‌های قومی انتخاب می‌شدند. سپس به عنوان شورایاری مطالبات اقوام خود را به روش‌های غیر مدنی از شهرداری مطالبه می‌کردند (تعبیر باج‌خواهی از سوی دست‌اندرکاران ذکر گردید).
  • به دلیل نبود سطوح مشخص اختیارات برای شورایاری‌ها، بعضا دبیران شورایاری برای مدیران مناطق خط و نشان کشیده و مانع از انجام روال عادی امور منطقه می‌شدند.
  • به دلیل مشارکت پایین مردم، شورایاری‌های محله پروژه‌هایی را برای اجرا پیشنهاد می‌کردند که صرفا منافع شخصی و گروهی آنان را در بر داشت.
  • شورایاری‌ها به دلیل نبود نظارت و شرح وظایف مشخص و فرایندهای انتخابی مطلوب، عملا تبدیل به فضایی برای کسب رانت‌های مربوط به پروژه‌های شهرداری شده بودند. همین فضا موجب شد که درصد زیادی از اعضای شورایاری‌های محلات (به ویژه دبیران) را صاحبان بنگاه‌های معاملات ملکی تشکیل دهند. این افراد به دلیل ذی‌نفع بودن در فرایندهای تصمیم‌گیری شورایاری، تلاش می‌کردند تصمیمات را به سمتی هدایت کنند که به منافع فردی آنان منتج شود.
  • شهروندان نیازمند مراجعه به شهرداری، بین شهرداری منطقه و شورایاری سرگردان می‌شدند، چون حدود وظایف مشخص نشده بود.
  • برای اداره امور شورایاری، ستاد هماهنگی شورایاری تشکیل شده بود که حدود 60-50 نفر کارمند به شهرداری اضافه کرده بود که حقوق ثابت و مزایا از شهرداری دریافت می‌کردند.
  • در یکی از نمونه‌های آشکار تخلف، مدیر امور مناطق ستاد ارزیابی شورایاری‌ها به عنوان دبیر شورایاری یکی از محلات نیز حضور داشت. ضمن این که خود این فرد، صاحب بنگاه نیز بود.
  • در تهران، هیچ فرایند حسابرسی مشخصی برای شورایاری‌ها تعریف نشده بود و همین مسئله به فساد دامن می‌زد. عنوان اعضای شورایاری، «داوطلب» بود، اما آن‌ها سالانه 10 میلیون تومان تنخواه دریافت می‌کردند؛ بدون آن که هیچ حسابرسی از نحوه هزینه‌کرد آن صورت گیرد.
  • یکی از نکات مهمی که به ایجاد فساد و سوء استفاده از موقعیت شورایاری‌ها منجر می‌شد، هزینه بالای افراد‌ برای پیروزی در انتخابات بود. بعضا مشاهده شده که فردی برای پیروزی در انتخابات شورایاری، 50 میلیون تومان هزینه کرده است. در چنین شرایطی، احتمال بالایی وجود دارد که فرد برای جبران این هزینه‌ها به سمت فساد و سوء استفاده از جایگاهش حرکت کند.

*****

 

در مجموع می‌توان تجربه شورایاری تهران را شکست‌خورده تلقی کرد. هر چند که این تجربه می‌تواند رهگشای سایر شهرها برای ایجاد شورایاری باشد. در طرح پیشنهادی مرکز پژوهش‌ها برای شورایاری اصفهان، تلاش شده است از این شکست‌ها درس گرفته شود و ایرادات تجربه تهران تا حد امکان مرتفع گردد.

 

 

2. تجربه مشهد

تجربه مشهد در دو نوبت زمانی مورد قرار می‌گیرد: شورایاری شهر مشهد و شورای اجتماعی محلات شهر مشهد. تجربه شورایاری شهر مشهد در ابتدا رخ داد و به دلیل شکست آن طرح، ایده شورای اجتماعی محلات شهر مشهد پیشنهاد و اجرایی شد.

2.1. شورایاری شهر مشهد

ایده شورایاری شهر مشهد، در دوره دوم شورای شهر مطرح و ابتدا در چند محله به طور آزمایشی اجرایی شد. در پایان، این ایده در 67 مرحله در مناطق 12گانه این شهر گسترش یافت (حسنی، 1386).

2.1.1. فرایند تصویب شکل‌گیری شورایاری مشهد

شورای اسلامی شهر مشهد در راستای اهداف و وظایف شوراهای اسلامی بر اساس اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و استناد به بند 7 ماده 71 قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات، در راستای بهره‌گیری از نظرات مختلف و دیدگاه‌های آحاد مردم و مشارکت همه‌جانبه شهروندان اقدام به تشکیل اولین دوره شورایاری محلات نمود.

از نظر زمانی، طرح شورایاری‌های‌ مشهد که دارای اساسنامه‌ای با عنوان «سازمان شورایاری» می‌باشد، در مهرماه 1383 به تصویب شورای اسلامی شهر مشهد رسید و در نیمه دوم این ماه به شکل‌گیری ستاد مرکزی آن انجامید. ستاد مرکزی با تعیین مجری طرح به تشکیل انجمن‌های شورایاری در تمام محلات شهر مبادرت نمود و در تاریخ 3/8/1383 مصوبه شورای اسلامی به نایب رئیس شورای شهر به عنوان مجری طرح ابلاغ گردید.

2.1.2. اهداف شورایاری محلات شهر مشهد

اهداف شورایاری محلات شهر مشهد بدین ترتیب عنوان گردید:

  • جلب مشارکت شهروندان در عرصه مدیریت شهری و نهادینه‌کردن آن
  • برقراری ارتباط سازمان‌یافته بین شورای اسلامی شهر و شهروندان
  • جلب حمایت شورای شهر از فعالیت‌های مشارکتی مردم در سطح محله‌های شهری
  • نظارت بر عملکرد شهرداری‌های مناطق و سازمان‌های خدمات شهری

2.1.3. روند شکل‌گیری شورایاری محلات مشهد

برای دستیابی به مبنایی برای محدوده جغرافیایی فعالیت شورایاری‌ها در نخستین دوره، با توجه به حوزه فعالیت آن‌ها که بیشتر معطوف به مسائل شهرداری‌ها بود، تقسیمات 12گانه شهرداری منظور گردید. بر این اساس، فعالیت شورایاری‌ها در 12 منطقه شهرداری مشهد در دوره نخست برنامه‌ریزی شد؛ به طوری که هر منطقه تقریبا به 10 محله تقسیم شد و در مجموع 126 شورایاری در مناطق این شهر شکل گرفت.

البته در راستای شکل‌گیری شورایاری محلات مشهد اقدامات دیگری نیز صورت گرفت که اهم آن به شرح زیر است:

  • تشکیل 13 کمیته در سطح مناطق شهری
  • برگزاری 270 جلسه توجیهی
  • شناسایی 5000 نفر از معتمدین محله‌ها
  • انتصاب 882 نفر از اعضای شورایاری‌ها که شامل 630 عضو اصلی و 252 عضو علی‌البدل می‌شد. 148 عضو از بانوان و 734 عضو نیز از آقایان بودند.
  • تشکیل 126 شورایاری در سطح محلات

نتایج پژوهشی که در سال 1386 توسط دکتر غلامرضا حسنی زیر نظر شورای اسلامی شهر مشهد انجام پذیرفت، نشان داد که هر چند تشکیل 126 انجمن محلی با 882 عضو اصلی و علی‌البدل در کنار 13 کمیته متشکل از رؤسای انجمن‌های محلی در هر منطقه و وجود یک شورای مرکزی، ساختار لازم را برای دستیابی به ظرفیت‌های مشارکت مردمی فراهم آورده بود، اما استفاده از این ظرفیت مردمی به دلیل تردیدهایی که در کارگزاران مدیریت شهری در قسمت‌های مختلف (شهرداری و شورای شهر) وجود داشت، همراه با کمبود امکانات، توجیه نبودن برخی اعضای شورایاری‌ها، فقدان امکانات لازم، عدم حمایت لازم از مصوبات شورایاری‌ها، نداشتن تجربه کافی و شفاف نبودن در تحقق این هدف مشکلاتی را ایجاد نمود و بر عملکرد این نهاد مردمی تأثیر منفی گذاشت و سبب انحلال زودهنگام این شورا گردید.

2.2. تجربه شورای اجتماعی محلات شهر مشهد

شورای اجتماعی محله، شورایی با عضویت 9 نفر از افراد حقیقی و حقوقی است که به عنوان نمایندگان اقشار مختلف مردم محله و در راستای افزایش مشارکت مردمی در مدیریت اجتماعی شهر در سطح محلات شکل گرفته و در حیطه قوانین و مقررات به صورت افتخاری به فعالیت می‌پردازند. در شکل 2 ترکیب اعضای شورای اجتماعی محلات شهر مشهد مشخص شده است.

شکل 2- ترکیب اعضای شورای اجتماعی محلات

چنانچه در شکل 2 مشخص است، در تدبیر ساختار شورای اجتماعی محلات شهر مشهد تلاش شده است به گروه‌های مختلف «مردمی»، «سازمانی» و «شهرداری» به عنوان اعضای شورای اجتماعی محلات سهمیه ویژه‌ای اختصاص یابد تا ترکیب این شوراها متنوع بوده و از گروه‌های مختلف نماینده داشته باشد. گروه «مردمی» شامل اعضای زیر است و 60 درصد از اعضای شورا را تشکیل می‌دهد:

  • امام جماعت مسجد محله
  • بانوی خانه‌دار محله
  • پژوهشگر محله
  • رابط خیریه‌های محله
  • نماینده مجتمع‌های مسکونی
  • فرهیخته محله
  • نماینده تشکل‌های مردمی
  • نماینده جوانان محله
  • نماینده کسبه محله

گروه «سازمانی» شامل اعضای زیر است و 20 درصد از اعضای شورا را تشکیل می‌دهد:

  • رابط بهداشت محله
  • رابط دادگستری یا کلانتری
  • نماینده مدیران مدارس

گروه «شهرداری» شامل اعضای زیر است و 20 درصد از اعضای شورا را تشکیل می‌دهد:

  • دبیر شورای محله
  • دبیر منطقه شهرداری
  • رئیس شورای محله

 

در ادامه، جزئیات ترکیب اعضای شورای اجتماعی محلات ذکر شده است:

1. رئیس شورا: رئیس ناحیه شهرداری که محله در آن واقع شده است (عضو سازمانی).

2. دبیر شورا: کارشناس فرهنگی و اجتماعی ناحیه‌ای که محله در آن واقع شده است، به عنوان دبیر شورا تعیین می‌شود (عضو سازمانی).

3. امام جماعت مسجد محوری: امام جماعت مسجد محوری محله از سوی رئیس شورا برای عضویت در شورای اجتماعی محله دعوت می‌گردد. در صورتی که امام جماعت مسجد محوری نتواند یا تمایلی برای عضویت در شورا نداشته باشد، امام جماعت یکی از مساجد سطح ناحیه بنا به پیشنهاد دبیر و تأیید رئیس شورای اجتماعی محله برای عضویت در شورا دعوت می‌گردد (عضو مردمی).

4. نماینده کلانتری یا نماینده اداره بهداشت: نماینده‌ای از سوی کلانتری یا مرکز بهداشت محله برای عضویت در شورا دعوت می‌شود. در این مورد، رئیس شورا موظف است نسبت به مکاتبه با یکی از این دو نهاد، با اولویت کلانتری  محله، به منظور دعوت از نماینده ایشان برای عضویت در شورا اقدام کند (عضو مردمی).

5. نماینده مدارس: مدیر یکی از مدارس محله است که برای عضویت در شورا از وی دعوت به عمل می‌آید. در این مورد، اولویت با مدیر مدرسه‌ای است که ضمن تمایل به فعالیت در شورا، ساکن همان محله نیز باشد (عضو مردمی).

6. نماینده تشکل‌های مردمی: مسئول یکی از تشکل‌های مردمی محله (هیئت مذهبی، کانون فرهنگی، انجمن خیریه، بسیج، تشکل ورزشی، تشکل اجتماعی یا تشکل علمی) که به عنوان یک تشکل مردم‌نهاد در سطح محله فعالیت داشته و از سوی مراجع قانونی مجوز فعالیت داشته باشد، به عضویت در شورا دعوت می‌شود (عضو مردمی).

7. نماینده فرهیختگان محله: شخصیت‌ شناخته‌شده‌ای از اساتید دانشگاه، صاحب‌نظر در مسائل فرهنگی و اجتماعی، مخترع یا از چهره‌های شناخته شده ادبی، هنری و ... در محله که برای عضویت در شورا دعوت می‌شود (عضو مردمی).

8. نماینده بانوان محله: یکی از بانوان محله که در عرصه‌های اجتماعی یا مذهبی محله همچون هیئت یا مسجد محل  فعال باشد، برای عضویت در شورا دعوت می‌شود. در صورت وجود چند نفر با این مشخصات، اولویت با شخصی است که تحصیلات بالاتری داشته باشد (عضو مردمی).

9. نماینده کسبه: یکی از کسبه محله که در عرصه‌های اجتماعی یا مذهبی محله مثل هیئت یا مسجد محل فعال باشد، برای عضویت در شورا دعوت می‌گردد. در صورت وجود چند کسبه با این مشخصات، اولویت با شخصی است که سابقه سکونت بیشتری در محله داشته باشد.

 

2. 2. 1. اهداف تشکیل شورای اجتماعی محلات مشهد

از موارد زیر به عنوان اهداف تشکیل شورای اجتماعی محلات نام برده شده است:

  • تقویت هویت محلات
  • افزایش ارتباط و اعتماد متقابل بین ساکنان محلات و شهرداری
  • ارتقای فرهنگ شهروندی با افزایش همبستگی مردم در سطح محلات و احساس تعلق مردم به شهر و محله
  • جلب مشارکت مردم، نهادها و تشکل‌های غیر دولتی و واگذاری هر چه بیشتر فعالیت‌های اجرایی به آنان
  • بهره‌برداری از شبکه گسترده ارتباطی با مردم و افزایش مشارکت و نظارت همگانی بر خدمات و مراکز اجتماعی.
  • بهبود زیربنای فعالیت‌های اجتماعی در سطح محلات.
  • بهره‌گیری بهینه از امکانات و ظرفیت‌های موجود در محلات و شهر

 

2. 2. 2. وظایف شورای اجتماعی محلات مشهد

مجموعه وظایفی که برای شورای اجتماعی محلات مشهد تعریف شده بود، عبارت بودند از (مسعودی، 1391: 12):

  • شناسایی شبکه مسائل محله (نیازها و مشکلات) در حوزه‌های اجتماعی و تلاش در راستای ارائه راهکارهای لازم برای رفع آن‌ها.
  • برنامه‌ریزی برای تولید و اجرای برنامه‌های فرهنگی، اجتماعی، ورزشی، هنری و خدمات شهری ویژه محله با استفاده از پتانسیل‌های محلی.
  • جلب حداکثری مشارکت‌های مردمی در راستای ارتقای فرهنگ اجتماعی محله.
  • ارائه پیشنهاد و تصویب برنامه‌های فرهنگی همچون مراسم، تکریم شعائر اسلامی و ملی، بزرگداشت مفاخر محله و ...
  • ارائه پیشنهاد و تصویب برنامه‌های ورزشی محله همچون برگزاری ایستگاه‌های ورزش صبحگاهی، تجهیزات ورزشی محله، برنامه‌های ورزش همگانی و ...
  • ارائه پیشنهاد و تصویب برنامه‌های هنری محله همچون نقاشی دیواری، زیباسازی محله و ....

 

2. 2. 3. وضعیت و وظایف اعضای شورای اجتماعی محلات مشهد

در جداول 1 و 2 توزیع مقاطع تحصیلی اعضای شوراهای اجتماعی محلات شهر مشهد و وظایف رئیس، نایب رئیس، دبیر و سایر اعضای شورای اجتماعی محلات به تفکیک معرفی شده‌ است:

جدول 1- توزیع مقاطع تحصیلی اعضای شورای اجتماعی محلات مشهد

ردیف

مقطع

درصد

1

دکتری

2.71

2

کارشناسی ارشد

7.84

3

کارشناسی

36.74

4

کاردانی

16.29

5

دیپلم

21.40

6

زیر دیپلم

3.67

7

حوزوی

10.70

 

 

 

جدول 2- وظایف اعضای شورای اجتماعی محلات (مسعودی، 1391: 13)

سمت در شورای اجتماعی

وظایف

رئیس شورا

  • پیگیری اجرای مصوبات شورا و مسئول مستقیم تمامی امور مربوط به شورا
  • حضور در جلسات شورا و هدایت و مدیریت جلسه و نظارت بر اجرای وظایف نایب رئیس و دبیر
  • نظارت و پیگیری اجرای دقیق آیین‌نامه شورای اجتماعی محله و پاسخگویی به نامه‌ها و مکاتبات مدیریت امور اجتماعی و مشارکت‌های همگانی
  • ارائه گزارش به معاونت فرهنگی و اجتماعی در هر سه ماه یک بار
  • انجام تمامی مکاتبات اداری مورد نیاز یا مصوب شورا

نایب رئیس شورا

  • پیگیری و اجرای تمامی وظایف رئیس شورا در صورت غیبت ایشان و اخذ نظر ریاست شورا به منظور ابلاغ مصوبات
  • هماهنگی، پیگیری و نظارت بر حسن اجرای تمامی مصوبات شورا در صورت غیبت ریاست شورا

دبیر شورا

  • تنظیم صورتجلسات شورا و ارسال آن برای اعضا و مدیریت امور اجتماعی و مشارکت‌های همگانی حداکثر یک هفته پس از تشکیل جلسات شورا
  • حضور و غیاب اعضای شورا و ثبت آن در صورتجلسات
  • قراردادن دستور جلسات شورا متناسب با نیازهای اجتماعی محله در دستورکار و ارسال آن به اعضای شورای در دعوت‌نامه، حداقل سه روز قبل از تشکیل جلسات
  • هماهنگی و اطلاع‌رسانی دقیق به اعضای شوراها و ناظر در خصوص زمان، مکان و موضوعات جلسات شورا
  • تهیه و تنظیم گزارش‌ها، ابلاغیه‌ها، نامه‌های اداری و سایر مکتوبات درخواستی از شورا یا مورد نیاز شورا و پیگیری و ارجاع آن به واحد مربوطه

اعضای شورا

  • حضور مستمر و به‌موقع در جلسات شورا و مشارکت فعال در موضوعات مورد بحث شورا

 

2. 2. 4. سازوکار و فرایندهای شورای اجتمای محلات شهر مشهد

یکی از ابتکارات شورای اجتماعی محلات شهر مشهد که نسبت به الگوی شورایاری تهران، پیشرفت محسوب می‌شود، تعیین محدوده اختیارات شورایاری‌ها به صورتی دقیق‌تر است. در الگوی شورای اجتماعی محلات شهر مشهد، شهرداری مجموعه‌ای از پروژه‌های عمرانی را پیشنهاد می‌کند. این پروژه‌ها در جدول 3 ارائه شده‌اند:

 

 

جدول 3- پروژه‌های عمرانی پیشنهادی از سوی شهرداری برای شورای اجتماعی محلات مشهد

ردیف

عنوان

توضیحات

1

احداث مراکز فرهنگی

شامل: خانه فرهنگ، کتابخانه، قرائت خانه

2

فضاسازی شهری

شامل: نقاشی دیواری، نقوش برجسته، یادمان، المان

3

احداث مراکز اجتماعی و سلامت

شامل: مراکز نگهداری متکدیان، بی‌خانمان‌ها و ...

4

احداث و تجهیز فضای ورزشی

شامل: روباز و سرپوشیده

5

زیباسازی شهری

شامل: نورپردازی، مبلمان و تجهیزات، تابلوی معابر

6

اتوبوس، مینی‌بوس و تاکسی

شامل: خطوط، ایستگاه و تجهیزات

7

آسفالت و لکه‌گیری

***

8

اصلاح هندسی

شامل: ایجاد تقاطع، دوربرگردان و ...

9

پیاده‌رو

شامل: احداث، اصلاح، بهسازی و ...

10

گذرگاه همسطح و غیر همسطح

شامل: خط‌کشی عرضی، پل هوایی، زیرگذر، آسانسور و پله برقی

11

مسیر دوچرخه

***

12

تجهیزات ترافیکی

شامل: خط‌کشی، تابلو، سرعت‌گیر، میخ و میل باتوم

13

پارکینگ

شامل: مکانیزه و عمومی

14

فضای سبز

شامل: پارک محلی و معابر، تجهیزات پارکی، فضای بازی کودکان

15

جمع‌آوری زباله

شامل: باکس جمع‌آوری زباله، تفکیک زباله

16

سرویس بهداشتی و آبخوری

***

17

احداث بازار روز

***

18

کال، مسیل، جوی و جدول

***

 

در الگوی شورای اجتماعی محلات مشهد، فهرست پروژه‌های عمرانی توسط شهرداری منتشر می‌شود. شورایاری‌های محله‌ها پروژه‌های مورد نیاز محله را از این فهرست انتخاب نموده و اولویت‌بندی می‌کنند. نتیجه نهایی کار شورایاری از دو غربال می‌گذرد تا وارد فاز اجرا شود: در غربال اول، کمیته برنامه‌ریزی منطقه پروژه‌های انتخابی را مورد بررسی قرار داده و پروژه‌های مد نظر خود را تأیید می‌کند. در غربال دوم، این پروژه‌های تأیید شده به معاونت‌های مرتبط ارجاع داده می‌شوند. معاونت‌ها سازگاری پروژه‌ها را با اهداف کلان شهرداری مورد سنجش قرار می‌دهند و در صورت تأیید، پروژه‌ها وارد فاز اجرا می‌شوند.

 

 

2.3. نتایج پژوهش درباره تجربه شورای اجتماعی محلات مشهد

یافته‌های پژوهشی در رابطه با شورای اجتماعی محلات در شهر مشهد نشان می‌دهد که در ابعاد وضعیت سازمانی شورای اجتماعی محلات، وضعیت اعضای شورا، وضعیت درونی شورا، وضعیت مردمی شورا و وضعیت محلی شورا، شرایط مناسب است. بهترین وضعیت شورای اجتماعی محلات در مواردی همچون «شناسایی بهتر مشکلات محله»، «انگیزه داوطلبانه بودن عضویت در شورا»، «اعتماد مردم به شهرداری»، «هویت اجتماعی و احساس تعلق» و «برنامه‌های مرتبط با محله» و بدترین وضعیت این شوراها در مواردی همچون «ضعف در جلب مشارکت‌های مردمی محله»، «دسترسی اعضا به مسئولان شهر»، «انگیزه مالی مشارکت در شورا»، «اقتدار و قدرت شورا در محله» و «حمایت مالی از شورای محله» بوده است.

بر اساس ادعای مدیران شهری مشهد، مشارکت در قالب شورایاری محلات مشهد که زیر نظر شورای اسلامی شهر بوده است، نتوانست موفق باشد؛ چرا که مهم‌ترین مشکلات آن «عدم حمایت سازمانی از آن‌ها»، «نبود انسجام درونی بین اعضای شورایاری»، «نبود هدف مشخص برای فعالیت در محلات» و «ضعف حمایت‌ سازمان‌های دیگر از مصوبات آن‌ها» می‌باشد (حسنی، 1393: 15).

2.4. نظر نهایی مرکز پژوهش‌ها درباره تجربه شورای اجتماعی محلات مشهد

الگوی شورای اجتماعی محلات، خود ناشی از عبرت‌اندوزی از تجربه ناموفق شورایاری مشهد بوده است. به همین دلیل هم هست که در آن تلاش شده شرح وظایف مشخصی برای شورایاری‌ها تعیین شود تا از وقوع مشکلات پیش‌آمده در تهران پیشگیری شود. تعیین ترکیب متنوع برای شورایاری‌ها نیز از اقداماتی است که با هدف درگیر کردن ذی‌نفعان مختلف در شورایاری انجام گرفته و اگر خوب اجرا شود، می‌تواند نتایج مثبتی را بر جای بگذارد.

اما این الگو نیز خالی از اشکال نیست. یکی از اشکالات مهم الگوی مشهد، انتصابی‌بودن اعضای شورایاری است. این امر اگرچه مشکل قانونی برگزاری انتخابات (مشابه الگوی تهران) را برطرف می‌کند، اما با ماهیت مشارکتی شورایاری هم‌خوان نیست. یکی از موارد کلیدی درباره شورایاری، این است که ساکنان محله‌ها اعضای شورایاری را انتخاب کنند. این امر باعث می‌شود که افراد منتخب در بسیج نیروها و انجام اقدامات توسعه‌آفرین در منطقه موفقیت بیشتری داشته باشند. هر چند قوانین مانع از برگزاری انتخابات هستند، اما الگوی انتصابی هم با ماهیت شورایاری‎ها سازگاری ندارد. از همین روست که باید طرحی نو در انداخت.

چنانچه گفته شد الگوی مشهد شرایطی را برای ایجاد تنوع در ترکیب شورای اجتماعی محلات تدبیر کرده است که می‌تواند منجر به مشارکت ذی‌نفعان بیشتری در اقدامات شورای اجتماعی محلات شود. اما این امر می‌تواند یک ایراد نیز تلقی شود؛ چرا که ثابت بودن این ترکیب در محله‌های مختلف می‌تواند باعث به حاشیه رفتن خواسته مردم به نفع ترکیب پیشنهادی (و در واقع کانالیزه‌کردن ترکیب شورای اجتماعی محلات) باشد. برای مثال، اگر مردم محله‌ای موافق حضور نماینده کلانتری در شورای اجتماعی محلات نباشند، اختیاری در این مورد نخواهند داشت. بنابراین، در مورد تعیین ترکیب پیشنهادی شورای اجتماعی محلات ، توجه به شرایط محلی و تدبیر امور بر اساس ویژگی‌های هر محله گزینه بهتری نسبت به تعیین الگوی ثابت برای تمامی شورا‎هاست. ضمن این که ارائه ویژگی‌های کلی‌تر برای ترکیب شورای اجتماعی محلات (به جای اعلام دقیق ترکیب همراه با جزئیات)، می‌تواند دست تصمیم‌گیران را برای تدبیر شرایط بر اساس خواست مردم بازتر بگذارد.

در مورد اختیارات شورای اجتماعی محلات نیز می‌توان گفت که این اختیارات شدیدا محدود شده است و در سطوح پایین نردبام مشارکت آرنشتاین قرار می‌گیرد. اختیارات شورایاری در همان ابتدا و با محدود کردن آن در پروژه‌های عمرانی محدود می‌شود. این محدودیت با تعریف فهرست مشخصی از پروژه‌های عمرانی از سوی شهرداری محدودتر نیز می‌شود. این محدودیت پایان کار نیست. شورایاری صرفا اختیار دارد که از فهرست پروژه‌ها، پروژه‌های مد نظر محله را انتخاب و اولویت‌بندی کند. اما این نیز پایان کار نیست. خروجی کار شورایاری در دو مرحله توسط نمایندگان شهرداری (ابتدا کمیته برنامه‌ریزی منطقه و سپس معاونت‌های شهرداری) مورد بررسی قرار می‌گیرد تا در نهایت وارد فاز اجرا شود. این سازوکار محدودکننده در واقع دست شورایاری‌ها را برای ایجاد نقش مؤثر و واقعی در تصمیمات مدیریت شهری می‌بندد.

نکته دیگر آن است که شورای اجتماعی محلات مشهد از نظر مالی به شدت وابسته به شهرداری است و عملا نمی‌توان در توصیف آن از واژه «خودگردان» استفاده کرد. طبق تدابیر اتخاذ شده، 5 درصد از بودجه عمرانی مناطق شهرداری مشهد در اختیار شورایاری‌ها قرار می‌گیرد؛ امری که از نظر قانونی می‌تواند مشکل‌آفرین باشد و در عین حال، استقلال شورایاری‌ها و فعالیت داوطلبانه در آن‌ها را مخدودش می‌نماید.

در پایان ذکر این نکته لازم است که فروکاستن قدرت شوراهای اجتماعی محلات به حوزه پروژه‌های عمرانی، در واقع اثرگذاری آن‌ها بر ابعاد اجتماعی، نهادی و توانمندسازی را به محاق می‌برد و مانع از ارتقای همه‌جانبه محله توسط شورایاری می‌شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4- تحلیل نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای شورایاری در ایران

موسایی و رضوی‌الهاشم (1389) در مقاله ارزشمندی به تحلیل نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای پیاده‌سازی ایده شورایاری در ایران پرداخته‌اند. خلاصه نتایج مقاله آن‌ها در جدول‌های 4 تا 13 ارائه می‌گردد. لازم به ذکر است رتبه هر یک از این موارد نیز بر اساس نظرات جمع‌آوری شده محاسبه شده که می‌تواند ملاک تصمیم‌گیری‌های آتی باشد.

جدول 4- نقاط قوت و ضعف (اجتماعی- فرهنگی) مشارکت شهروندی در امور شهری

نقاط قوت داخلی (S)

رتبه

نقاط ضعف داخلی (W)

رتبه

وجود سرمایه اجتماعی کهن و قدیمی میان مردم بر اساس سنت

1

مشخص‌نبودن جایگاه نهادها و تشکل‌ها در برنامه‌ها

1

تقویت شورایاری‌های محلات برای طرح خواسته‌ها و مشکلات

2

ضعف همبستگی اجتماعی در محلات

2

تقویت حضور زنان و جوانان در جامعه و کسب پرستیژ اجتماعی

3

نبود سازوکار نظارتی مردم و پاسخگویی به آن‌ها

3

ایجاد انگیزه در بزرگسالان برای مشارکت‌های سنتی، عرفی

4

فقدان سازمان‌دهی مطالبات شهروندی

4

تقویت زمینه‌های ملی‌گرایی و احساس تعلق به فرهنگ ایرانی

5

وجود ضعف در احساس مسئولیت اجتماعی و وجدان

5

احساس تعلق به خانواده و جلب مشارکت در وجوه سنتی آن

6

ایجاد تعارضات بین تنوعات فرهنگی، قومی، زبانی و ...

6

 

جدول 5- نقاط قوت و ضعف (اقتصادی) مشارکت شهروندی در امور شهری

نقاط قوت داخلی (S)

رتبه

نقاط ضعف داخلی (W)

رتبه

رشد سطح اشتغال و افزایش نسبی درآمدهای مردم نسبت به گذشته

1

اقتصاد رانتی و قرارگرفتن سرمایه دست دولت

1

امکان جلب حمایت اقتصادی اقشار ثروتمند از طرح‌ها و برنامه‌ها

2

سطح پایین درآمد و کمبود قدرت اقتصادی مردم

2

افزایش حمایت شهرداری از تشکل‌های غیر دولتی و محلی شهر

3

عدم تمایل به مشارکت شهروندان در اثر درآمد نفتی

3

اعلام سیاست‌های بند ج اصل 44 به منظور احیای حوزه اقتصاد

4

عدم وجود یک سیستم مالیاتی عادلانه توزیع درآمدها

4

تأمین هزینه‌های عمومی و خدمات شهری به صورت مشارکتی

5

ناکارآمدی نظام مالیاتی در کمک به توسعه اقتصادی

5

حمایت اقتصادی برخی تشکل‌های مشارکتی در پرداخت هزینه

6

طبقاتی بودن جامعه و رشد طبقات نوکیسه

6

مکانیزه شدن خدمات شهری و امکان طبقه‌بندی مشارکت

7

فقدان سازوکارهای مطمئن و قابل اعتماد هزینه‌ها

7

جدول 6- نقاط قوت و ضعف (سیاسی- مدیریتی) مشارکت شهروندی در امور شهری

نقاط قوت داخلی (S)

رتبه

نقاط ضعف داخلی (W)

رتبه

ایجاد فرصت ارتباط مدیریت شهری با مردم و تعیین سازوکار آن

1

ایجاد بی‌ثباتی در مدیریت و تغییرات مداوم برنامه‌ها

1

التزام مدیران شهری در تن‌دادن به قواعد و معیارهای مشارکت مردم

2

احتمال تبدیل تشکل‌های محلی به گروه‌های سیاسی

2

زمینه‌سازی برای بسط ساختاری و عملکردی تشکل‌های غیر دولتی

3

وجود ضعف در تخصص‌محوری و انتصابات سیاسی

3

تعیین حیطه نظارت و اجرا بین شهرداری، شورای شهر و مردم

4

تقویت نگاه از بالای مدیران شهری به مردم

4

تقویت نقش شوراهای شهر در برنامه‌ریزی مدیریت شهری و تصویب بودجه

5

تقلیل مشارکت به حضور نمادین

5

تغییر رویکرد شهرداری از نهاد خدماتی صرف به نهادی اجتماعی- فرهنگی

6

محدودیت ارتباطات جهت استفاده از تجربیات سایر جوامع

6

 

جدول 7- نقاط قوت و ضعف (قانونی- حقوقی) مشارکت شهروندی در امور شهری

نقاط قوت داخلی (S)

رتبه

نقاط ضعف داخلی (W)

رتبه

تأکید قانون اساسی بر حق مشارکت مردم در کلیه امور

1

فقدان جایگاه حقوق شهروندی مدون و مصوب

1

اعلام سیاست‌های اجرایی اصل 44 و تقویت نقش مردم

2

نبود ضمانت حقوقی و اجرایی برنامه‌های مدیریت

2

ایحاد و تقویت سامانه 137 و 1888 جهت پیگیری نظرات

3

فقدان سازوکارهای قانونی برای هدایت مطالبات

3

تقویت نقش شورایاری‌های محلات در مدیریت محله

4

ایجاد مناطق حاشیه‌ای فاقد اسناد مالکیت قانونی

4

تمرکززدایی از شهرداری و تقویت تعامل مدیریت محلی

5

تضعیف نقش عرفی- قانونی ساکنان محله

5

الزام مدیران شهری به رعایت مصوبات شورای شهر و نظرخواهی از مردم

6

سیاست‌گذاری و قانون‌گذاری متمرکز و دولت‌محور مدیریت شهری

6

 

جدول 8- نقاط قوت و ضعف (فضایی- کالبدی) مشارکت شهروندی در امور شهری

نقاط قوت داخلی (S)

رتبه

نقاط ضعف داخلی (W)

رتبه

احیای هویت محله‌ای و پایداری نسبی هویت اجتماعی شهر تهران

1

ناهماهنگی در مناطق و محلات برای احیای بافت‌های فرسوده

1

امکان جلب مشارکت در نگهداری از فضاهای ورزشی، تفریحی و ...

2

بروز اختلاف در سطح محدوده‌ها و نامشخص‌بودن حریم

2

احیای هویت محلی و مکانی اسامی، نام خیابان‌ها، کوچه‌ها، معابر و ...

3

ایجاد مناطق حاشیه‌ای در محلات فاقد اسناد قانونی

3

ساماندهی امور در زندگی آپارتمان‎نشینی در سطح محلات و مناطق

4

ایجاد مناطق حاشیه‌ای فاقد اسناد مالکیت و قانونی

4

وجود بلوک‌ها و شهرک‌های جدید با پایگاه اجتماعی اقتصادی همگن

5

تراکم بالای جمعیت و ناهمگونی بافت جمعیتی مناطق و محلات

5

پایداری نسبی هویت محله‌ای و جغرافیایی مناطق مختلف شهر تهران

6

متراژ پایین و تراکم بالای واحدهای مسکونی در مناطق جنوبی و مرکزی

6

 

جدول 9- فرصت‌ها و تهدیدهای (اجتماعی- فرهنگی) مشارکت شهروندی در امور شهری

فرصت‌های خارجی (O)

رتبه

تهدیدهای خارجی (T)

رتبه

وجود پتانسیل نیروی جوان و باانگیزه جهت مشارکت در تدوین برنامه

1

ایجاد اختلاف و ناهماهنگی در استفاده از پتانسیل نیروی جوان

1

به رسمیت شناختن تنوعات فرهنگی و گرایش‌های محلی در برنامه‌ها

2

ایجاد تعارضات به جهت تنوعات فرهنگی و قومی و محلی

2

رشد آگاهی عمومی و افزایش رو به رشد مطالبات و حقوق شهروندی

3

تضعیف ارتباطات و درک متقابل و دوسویه بین شهروندان

3

تقویت ابزارهای مدیریت شهری جهت اطلاع‌رسانی به موقع به مردم

4

تقویت فردگرایی در برنامه‌ها و یکسویه‌نگری در طرح‌ها

4

توجه به امر ورزش و گذران اوقات فراغت زنان، جوانان، بازنشستگان و ...

5

بی‌توجهی به نقش آموزشی و فرهنگی فضاهای شهری

5

وجود قشر عظیم تحصیل‌کرده و متخصصین در علوم و فنون مختلف (زن و مرد)

6

تحلیل رفتن و ضعف سرمایه اجتماعی میان شهروندان

6

 

جدول 10- فرصت‌ها و تهدیدهای (اقتصادی) مشارکت شهروندی در امور شهری

فرصت‌های خارجی (O)

رتبه

تهدیدهای خارجی (T)

رتبه

اصلاح ساختار مالیاتی و افزایش سهم مالیات در بودجه عمومی

1

کاهش قدرت خرید مردم در اثر رشد قیمت‌ها و تورم

1

اصلاح ساختار عوارض و کاربری شهری

2

تأثیر نامطلوب اقتصادی دولتی بر تورم و اقتصاد محله‌ای

2

اصلاح شیوه‌های اخذ عوارض شهری بر مشاغل و ...

3

عدم تمایل دولت به مشارکت با وجود درآمدهای نفتی

3

امکان جذب منابع دولتی و خارجی برای توسعه تهران

4

رانتی‌بودن اقتصاد سرمایه در دست صاحبان مشاغل و شرکت‌های دولتی

4

مزیت نسبی و سودآوری فعالیت‌ها در شهر تهران

5

سطح پایین درآمد و کاهش قدرت اقتصادی شهروندان

5

امکان فعالیت‌های مشارکتی انتفاعی شهروندان تهرانی

6

عدم حمایت وسیع مالی و امکاناتی از تشکل‌های غیر دولتی و محلی از سوی ارکان مدیریت شهری

6

 

جدول 11- فرصت‌ها و تهدیدهای (سیاسی- مدیریتی) مشارکت شهروندی در امور شهری

فرصت‌های خارجی (O)

رتبه

تهدیدهای خارجی (T)

رتبه

ایجاد سازوکار توجه به حقوق شهروندی در مدیریت شهری و برنامه‌های شهری

1

اتکای مدیریت شهری به بخشی از شهروندان و تمرکزطلبی آنان

1

ایجاد زیرساخت‌های تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی در سطح مناطق و محلات

2

قرارگرفتن ساختارهای اداری و تقسیم پست‌ها بین گروه قوی

2

تقویت بدنه اجرایی مدیریت شهری تخصصی در سطح مناطق و محلات

3

تضعیف جایگاه شورای شهر و تضعیف مدیریت تخصصی در شهر

3

التزام عملی مدیران بر کاربست مشارکت شهروندان در مدیریت شهری

4

عدم درک متقابل از کاربست مشارکت بین مدیران و شهروندان

4

تقویت رویکرد مردم‌محوری و شهروندمحوری در مدیریت شهری

5

تصمیم‌های مقطعی، احساسی و بدون مبنای علمی تخصصی

5

امانت دانستن مسئولیت مدیریت از سوی برخی مدیران شهری

6

مقاومت ساختار مدیریتی متمرکز در مقابل تفکر مشارکتی

6

 

 

 

جدول 12- فرصت‌ها و تهدیدهای (قانونی- حقوقی) مشارکت شهروندی در امور شهری

فرصت‌های خارجی (O)

رتبه

تهدیدهای خارجی (T)

رتبه

تصریح قانون اساسی بر نظام شورایی کشور و اداره مشورتی امور جامعه

1

تفسیر به رأی قوانین حاکمیت شهری و نظارت بر برنامه شهری

1

تدوین و اجرای قوانین مربوط به حاکمیت شهری در طرح‌های مشارکتی

2

عدم توجه به شاخص‌های قانونی مشارکت مردم در برنامه‌ها

2

تدوین صحیح شاخص‌های اجرایی اصل 44 قانون اساسی در اقتصاد مردمی

3

ناآشنایی شهروندان به حقوق و تکلیف خود در قواعد برنامه

3

تقویت حمایت قانونی از مشارکت مردم در امور شهری به عنوان حق مردم

4

نبود الگوهای قانونی تجربی برای هدایت مطالبات شهروندان

4

تدوین سازوکارهای قانونی برای هدایت مطالبات شهروندان از مدیریت شهری

5

فقدان حقوق شهروندی مدون و مصوب در مدیریت شهری

5

التزام مدیران شهری به پاسخگویی به مطالبات مردم و پذیرش اصل نظارت

6

عدم وجود سازوکارهای قانونی مشارکت انتفاعی شهروندان

6

 

جدول 13- فرصت‌ها و تهدیدهای (اقتصادی) مشارکت شهروندی در امور شهری

فرصت‌های خارجی (O)

رتبه

تهدیدهای خارجی (T)

رتبه

استفاده از الگوهای جامع در توسعه شهرهای جدید و ساماندهی بافت فرسوده

1

وجود اجاره و خانه‌به‌دوشی و تغییر مستمر مکان زندگی

1

توجه به سکونت‌گاه‌های غیر رسمی و ساماندهی فضاهای حاشیه‌ای شهری

2

تک‌خانواری و غیر مشارکتی بودن بخشی از جمعیت شهر تهران

2

توجه به حمل‌ونقل، ترافیک، آب و فاضلاب و تعریض معابر و لحاظ اقدامات شهری

3

زندگی در فضاهای کوچک، آپارتمان‌نشینی و حاشیه‌نشینی

3

رشد متناسب فضاهای عمومی و تفریحی در سطح مناطق و محلات

4

وجود محلات قدیمی و سنتی قابل توجه در سطح تهران

4

توجه به زیباسازی شهر، عمران شهری، معماری ایرانی- اسلامی شهر و ...

5

جمعیت شناور شهری و وجود پایانه‌های وسیع جابجایی

5

رویکرد توسعه محله‌محوری در برنامه‌های مدیریت شهری

6

بافت‌های فرسوده و آلودگی گسترده هوای شهر تهران

6

به نظر نویسندگان این مقاله، از جنبه اجتماعی- فرهنگی مهم‌ترین نقطه قوت درباره مشارکت شهروندی، سرمایه اجتماعی است. تقویت این سرمایه مستلزم تقویت نهادها و تشکل‌های غیر دولتی، شوراها و شورایاری‌ها و ... به ویژه در سطح محلی است. مدیریت شهری می‌تواند با ایجاد کانون‌های مشارکتی و کارگاه‌ها، همایش‌ها و سمینارهای آموزشی و ...، از پتانسیل زنان و بازنشستگان در  بهبود مدیریت شهری استفاده کند. از این طریق، احساس توانمندی، موقعیت، احترام و پرستیژ اجتماعی آنان تقویت می‌شود. می‌توان از تجربیات چنین افرادی در بهبود امور محله کمک گرفت و با تقویت اثرگذاری آنان، از بروز افسردگی‌ها و احساس پوچی و ناتوانی در آن‌ها جلوگیری نمود. مشارکت جوانان نیز یکی از عوامل مهم در بهبود نارسایی‌هاست.

در پایان مقاله، نویسندگان راهکارهای زیر را برای بهبود شرایط شورایاری‌ها در شهرهای ایران پیشنهاد کرده‌اند:

  • ارزیابی سالانه از میزان مشارکت مردم در امور شهری و شناسایی موانع و مشکلات آن
  • استفاده از پتانسیل مدارس و دانشگاه‌ها برای جلب مشارکت در امور فرهنگی و اجتماعی
  • سودآور کردن مشارکت و تعبیه ابزارهای لازم برای جلب مشارکت مردم در امور انتفاعی
  • سهیم‌کردن مردم مشارکت‌جو در بخشی از منافع ایجادشده ناشی از تولید خدمات شهری
  • معافیت مالیاتی و کاهش عوارض شهرداری و یا تخفیف آن‌ها برای شهروندان مشارکت‌جو و نمونه
  • اصلاح مقررات در تسهیل واگذاری امور به مردم و در نظر گرفتن سیستم نظارتی بر مدیریت شهری
  • گسترش تشکل‌های صنفی، مردم‌نهاد و غیر دولتی و نظارت نهادهای محلی بر خدمات شهری
  • آموزش کوتاه، میان و بلندمدت جوانان و نوجوانان در زمینه جلب مشارکت آنان در امور شهری.

 

 

5- پیشنهاد نهایی مرکز پژوهش‌ها

مرکز پژوهش‌ها پس از بررسی تجارب شورای محله‌های لس‌آنجلس و ادینبورگ و مطالعه دقیق فرایندها و سازوکارهای دو محله یونیون اسکوئر و ساوث ایست اِریای لس‌آنجلس، مطالعه نقاط قوت، ضعف، تهدیدها و فرصت‌های ایجاد شورایاری در شهرهای ایران و همچنین بررسی تجارب شورایاری تهران و شورای اجتماعی محلات مشهد، الگوی تشکیل شورایاری اصفهان را تدوین نموده است. در این الگو تلاش شده هم از تجربیات موفق شورای محله‌های لس‌آنجلس بهره گرفته شود و هم با توجه به ضوابط و محدودیت‌های قانونی ایران، سازوکاری متناسب در نظر گرفته شود که هم با قانون و هم با ماهیت شورایاری سازگار باشد. حسن بهره‌مندی از تجارب تهران و مشهد در آن است که این تجارب در کشور ایران و با قوانین ایران به دست آمده‌اند و می‌توانند مشکلات نهادی پیاده‌سازی ایده شورایاری در ایران را بهتر نشان دهند.

فلسفه تشکیل شورایاری

برای ایجاد شورایاری با توجه به فلسفه تشکیل آن، می‌توان سه الگوی کلیدی را در نظر گرفت[8]:

1- الگوی نیازسنجی

2- الگوی بازو

3- الگوی شهروند- محور

در الگوی اول یعنی «الگوی نیازسنجی»، تشکیل شورایاری برای شناسایی نیازهای محله‌ها بر اساس نظر ساکنان است. الگوی دوم، «الگوی بازو» است و شورایاری‌ها را به عنوان بازوی اجرایی شهرداری در اموری که توسط ساکنان محله‌ها قابل اجرا هستند، می‌بیند. الگوی سوم «الگوی شهروند- محور» است که در آن، شورایاری‌ها به صورت داوطلبی توسط شهروندان اداره شده و مطالبات خود از شورا و شهرداری را مطرح و پیگیری می‌کنند.

بررسی‌های مرکز پژوهش‌ها درباره نقاط قوت، ضعف، تهدیدها و فرصت‌های هر یک از این الگوها، منجر به تدبیر الگویی شد که ترکیبی از این سه الگوست. با توجه به اقدام ارزشمند معاونت برنامه‌ریزی و توسعه منابع انسانی در انجام پروژه‌های «نیازسنجی محله‌ها» الگوی نیازسنجی ضرورتی ندارد یا می‌بایست به صورتی بهبودیافته در شورایاری به کار گرفته شود. سازوکار پژوهش پروژه نیازسنجی بدین صورت است که نیازها و اولویت‌های آن‌ها در محله‌ها بر اساس امتیازات کسب‌شده برای هر نیاز است؛ چیزی مشابه مدل شمارش رأی در انتخابات. از آنجا که یکی از اهداف تشکیل شورایاری، حرکت از دموکراسی نمایندگی به سوی دموکراسی مشورتی است، پیشنهاد می‌شود که فرایند شناسایی و اولویت‌بندی نیازهای هر محله نیز از دل مباحثه میان ساکنان در مجمع عمومی شورایاری محله صورت گیرد. بدیهی است در این حالت، یکی از ورودی‌های کلیدی برای آغاز فرایند مباحثه، نتایج پروژه نیازسنجی خواهد بود.

الگوی دوم نیز در طرح پیشنهادی مد نظر قرار گرفته است. بدین صورت که برخی از اقدامات شهرداری که تا کنون به پیمانکاران ارجاع می‌شده یا در حوزه‌های فرهنگ‌سازی توسط نهادهای فرهنگی شهرداری اجرا می‌شده‎‌اند، در اختیار شورایاری‌های محلات به عنوان بازوی شورا و شهرداری قرار می‌گیرد. بدیهی است در این مورد پروژه‌هایی به شورایاری‌ها محول می‌شود که امکان انجام آن‌ها توسط شهریاران وجود داشته باشد.

الگوی سوم نیز در طرح پیشنهادی لحاظ شده است. بدین صورت که هم فرایند انتخاب هیئت رئیسه شورایاری توسط شهریاران در نظر گرفته شده است و هم اختیاراتی برای شورایاری‌های محله در نظر گرفته شده است تا بتوانند از شهرداری و شورای شهر مطالبه کنند. این اختیارات به صورت قانونی برای آن‌ها در نظر گرفته شده و شهرداری موظف خواهد بود در موارد مذکور در اساسنامه، با هماهنگی شورایاری‌ها اقدام نماید. در تعریف این اختیارات از یک سو تلاش شده اختیارات مانند الگوی مشهد محدود نباشند و از سوی دیگر تلاش شده حدود اختیارات مشخص باشد تا همانند الگوی تهران، منجر به مداخله بیش از حد شورایاری‌ها در امور داخلی شهرداری‌های مناطق نگردد.

 

 

1. الگوی شورایاری اصفهان

الگوی پیشنهادی شورایاری اصفهان دربرگیرنده سه بخش کلیدی «مجمع شورایاران»، «هیئت رئیسه شورایاری محله» و «شهریاران محله» است.

1.1. مجمع شورایاران

مجمع شورایاران اصفهان نهادی است مدنی، غیر دولتی، شورایی و غیر انتفاعی که برای هدایت و نظارت بر شورایاری‌های محله‌های اصفهان زیر نظر شورای اسلامی شهر اصفهان تشکیل می‌شود. مجمع در واقع در نقش رابط میان شورای اسلامی شهر، کمیسیون‌های شورا و مرکز پژوهش‌ها از یک سو و شورایاری‌های محله‌ها از سوی دیگر عمل می‌کند. نمودار ساختار اداره شورایاری (شکل 3) به خوبی نشانگر جایگاه کلیدی مجمع در ساختار شورایاری اصفهان است.

 

- درخواست ارائه طرحهای ضروری برای ارتقای کیفی محلات

- ارائه گزارشهای محلی درباره اقدامات محلی شهرداری جهت نظارت کمیسیونها بر شهرداری

- ارائه گزارشهای محلی در ارتباط با طرح‌های مختلف ارجاعشده به کمیسیونها جهت تصمیمگیری آگاهانهتر

 

- تدقیق وظایف شورایاریها به تفکیک محلات

- تعیین معیارهای ارزیابی شورایاریها

- انتصاب اعضای کمیته ارزیابی شورایاریها

- تعیین جوایز شورایاریها و شهریاران برتر

 

اعلام نیازهای پژوهشی و پیمایشی

 

تعریف وظایف شورایاریها در ارتباط با نیازهای کمیسیون

 

 

 

 

 

شورای اسلامی شهر اصفهان

 

 

مجمع شورایاران

تعیین شرح وظایف و نظارت بر عملکرد

اعلام نیازها و اولویتهای محله‌ها

 

 

 

 

کمیسیونهای تخصصی شورا

 

 

 

 

مرکز پژوهش‌های شورا

 

 

 

 

 

 

هیئت رئیسه شورایاری محله

 

 

 

 

شهریاران

 

 

 

 

شهریاران

 

 

 

 

شهریاران

 

شکل 3- ساختار شورایاری اصفهان در ارتباط با شورا و نهادهای مرتبط

نحوه کار مجمع شورایاران به این ترتیب است که در ارتباطی دوسویه با شورای اسلامی شهر، نیازها و اولویت‌های محله‌ها را در اختیار شورا قرار می‌دهند و در مقابل، شرح وظایف آنان توسط شورا تعیین شده و عملکرد آنان از سوی شورا مورد نظارت قرار می‌گیرد.

مجمع با کمیسیون‌های تخصصی شورا نیز دارای ارتباط دوسویه است. از سویی کمیسیون‌ها وظایف شورایاری را بر اساس نیازهای کمیسیون‌ها تعیین می‌کنند. از سوی دیگر مجمع در ارتباط با کمیسیون‌ها اقدامات زیر را صورت می‌دهد:

  • درخواست ارائه طرحهای ضروری برای ارتقای کیفی محلات
  • ارائه گزارشهای محلی درباره اقدامات محلی شهرداری جهت نظارت کمیسیونها بر شهرداری
  • ارائه گزارشهای محلی در ارتباط با طرح‌های مختلف ارجاعشده به کمیسیونها جهت تصمیمگیری آگاهانهتر

در ارتباط با مرکز پژوهش‌ها نیز مجمع شورایاری، نیازهای پیمایشی و پژوهشی محله‌ها را اعلام می‌کند. مرکز نیز اقدامات زیر را در رابطه با شورایاری‌ها انجام می‌دهد:

  • تدقیق وظایف شورایاری‌ها به تفکیک محله‌ها
  • تعیین معیارهای ارزیابی شورایاری‌های محله‌ها
  • انتصاب اعضای کمیته ارزیابی شورایاری‌ها
  • تعیین جوایز شورایاری‌ها و شهریاران برتر

1. 1. 1. ترکیب و سازوکار مجمع شورایاران

اعضای این مجمع توسط شورای اسلامی شهر اصفهان برای دوره‌ای یک‌ساله انتخاب می‌شوند. هر منطقه شهری اصفهان 3 نفر نماینده در این مجمع خواهد داشت و بنابراین، تعداد کلی اعضای این مجمع 45 نفر خواهد بود. از هر یک از محله‌های هر منطقه حداکثر یک نفر می‌تواند به عضویت مجمع شورایاران در آید تا تناسب و توازن در مناطق و میان محله‌ها برقرار شود.

در راستای کاهش مشغله‌های اعضای شورا و افزایش زمان آن‌ها برای تصمیم‌گیری‌های کلان، پیشنهاد می‌شود اعضای مجمع شورایاران به نمایندگی از اعضای شورا در جلسات کمیته نظارتی مناطق نیز شرکت نمایند.

با توجه به جایگاه کلیدی مجمع شورایاران و اهمیت اعضای منتصب در مجمع، بهتر است افرادی با ویژگی‌های زیر برای عضویت در مجمع برگزیده شوند:

1- نداشتن سوء سابقه کیفری

2- سابقه سکونت در منطقه به مدت حداقل 4 سال[9].

3- تأهل و سن بالای 40 سال.

4- تجربه مدیریت در نهادهای تصمیم‌گیری شهری و ملی

5- تحصیلات مرتبط با وظایف مدیریت شهری (رشته‌های برنامه‌ریزی شهری، مدیریت شهری، طراحی شهری، عمران، معماری، اقتصاد، حقوق، محیط زیست، حمل و نقل و ...)

6- زمان آزاد و انگیزه بالا برای کار داوطلبانه

7- مورد اعتماد کامل شورا از نظر امانت‌داری، پاک‌دستی و رعایت اصول اخلاقی و حرفه‌ای در بخش عمومی

و مهم‌ترین ویژگی:

8- داشتن اقبال و اعتماد عمومی و توانایی بسیج ساکنان محله و منطقه برای انجام فعالیت‌های شورایاری

بر اساس موارد مذکور پیشنهاد می‌شود اعضای مجمع از میان افراد زیر انتخاب شوند:

  • اساتید فعلی یا بازنشسته دانشگاه
  • بازنشستگان خوشنام شهرداری و سایر دستگاه‌های تصمیم‌گیری
  • صاحبان کسب‌وکارهای موفق و خوشنام بخش خصوصی و نمایندگان اصناف غیر ذی‌نفع
  • اعضای سابق شورای شهر
  • اعضای شاخص احزاب سیاسی
  • اعضای شاخص سمن‌ها و نهادهای داوطلبی
  • هنرمندان و چهره‌های شناخته‌شده مردمی و خوشنام اصفهان
  • اعضای خیریه‌های مورد اعتماد و معتبر شهر
  • اعضای هیئات، مساجد و بسیج.

1. 1. 2. وظایف مجمع شورایاران

وظایف مجمع شورایاران عبارت است از:

  • تنظیم آیین‌نامه، ساختار و وظایف شورایاری محلات با هماهنگی شورای شهر اصفهان
  • برگزاری انتخابات شورایاری محله‌ها
  • تأیید مراحل انتخابات و ابلاغ حکم «شهریاران» محله‌ها
  • برقراری ارتباط میان شورای شهر و شهریاران محله‌ها برای انتقال خواسته‌های شورا از شهریاران
  • برقرای ارتباط میان شهریاران و شورای شهر برای انتقال نیازها و خواسته‌های محلات از شورا
  • حل اختلاف میان مدیران مناطق و شهریاران محلات در مورد پروژه‌های شهرداری
  • هدایت و تصمیم‌گیری درباره پروژه‌هایی که شهریاران مکلف به انجام آن‌ها هستند؛ همراه با اولویت‌بندی پروژه‌ها در هماهنگی با شورای شهر
  • عزل شورایاران در صورت احراز عدم کفایت آنان
  • ایفای نقش رابط میان شهریاران و شورای شهر برای تأمین نیازهای زیرساختی و منابع لازم برای اجرای پروژه‌ها
  • تعیین زمان آغاز و پایان تبلیغات انتخابات و زمان برگزاری انتخابات الکترونیکی

 

مجمع شورایاران از نظر ساختاری دارای رئیس، نایب رئیس، دبیر و در صورت نیاز خزانه‌دار خواهد بود که وظایف آن‌ها در اساسنامه مجمع تعیین گردیده است.

1.2. هیئت رئیسه شورایاری محله

1.3.  شهریاران محله

در مورد شرح وظایف و ساختار هیئت رئیسه و شهریاران در اساسنامه پیشنهادی شورایاری اصفهان به تفصیل صحبت شده است و برای پرهیز از تکرار، در این قسمت سخنی به میان نمی‌آید.

2. مراحل راه‌اندازی شورایاری اصفهان

برای راه‌اندازی شورایاری اصفهان، مراحل زیر پیشنهاد می‌شود:

  1. انتخاب اعضای مجمع شورایاران توسط شورای اسلامی شهر (بر اساس ویژگی‌های پیشنهادی) و تشکیل این نهاد
  2. اطلاع‌رسانی و تبلیغات گسترده در سطح شهر اصفهان و دعوت از مردم اصفهان برای عضویت در سایت «شورایاری» و تبدیل شدن به «شهریار» اصفهان با تأکید بر فواید و منافع فعالیت‌های داوطلبی برای افراد، محله‌ها و شهر اصفهان

1.2. ضرورت دارد پیش از آغاز فرایند اطلاع‌رسانی، سایت شورایاری با ظرفیت تعریف انجمن‌های مختلف، ایجاد گردد.

2.2. طراحی لوگوی جذاب برای شورایاری اصفهان و کارت‌های شکیل برای «شهریاران» می‌تواند به افزایش عضویت شهروندان در شورایاری کمک نماید.

3.2. لازم است به تمامی شهریاران، اصفهان کارت هویت‌مند اعطا شود و به عضویت باشگاه شهروندی شهرداری در آیند.

4.2. تعریف مشوق‌ها و امتیازات ویژه برای شهریاران از طریق کارت شهریاری نیز جذابیت عضویت شهروندان را بیشتر خواهد کرد.

5.2. ایجاد رقابت میان محله‌ها برای داشتن درصد بالاتر شهریاران نسبت به جمعیت نیز، مطلوب خواهد بود.

6.2. یکی از کانال‌های کلیدی جذب شهریاران، استفاده از ظرفیت نهادهای داوطلبی موجود همچون سمن‌ها، احزاب، خیریه‌ها، هلال احمر، هیئات و ... می‌باشد.

7.2. یکی دیگر از کانال‌های کلیدی جذب شهریاران، استفاده از ظرفیت مدارس شهر اصفهان است. این امر افزون بر کمک به اقدامات داوطلبی در شورایاری، دانش‌آموزان را با فعالیت‌های جمعی و مدنی آشنا خواهد نمود.

8.2. لازم است برای مجمع شورایاران و شهریاران، کلاس‌های آموزشی مختلف برگزار می‌شود تا با قوانین، اختیارات، منابع و محدودیت‌های شورا و شهرداری آشنا شوند.

 

  1. برگزاری انتخابات میان شهریاران برای انتخاب هیئت رئیسه شورایاری هر محله

1.3. تنها کسانی که دارای کارت شهریاری هستند، می‌توانند در انتخابات هیئت رئیسه شورایاری محله نامزد شوند.

2.3. شهروندانی که کارت شهریاری دریافت کرده‌اند، از طریق سایت شورایاری قابلیت ارتباط مجازی را دارا هستند. در این سایت، برای هر محله انجمن جداگانه‌ای تعریف می‌شود که شهریاران با ورود به آن انجمن، می‌توانند در مورد مسائل و مشکلات محله و راهکارهای حل آن‌ها تبادل نظر نمایند. یکی از کانال‌های مهم تبلیغات شهریاران نیز همین انجمن‌ها خواهد بود.

3.3. برای پیشگیری از شکست شورایاری در برخی محله‌ها، تعیین حد نصاب شهریاران محله اهمیت بسیاری دارد. در این مورد شورای شهر تعیین می‌کند که چند درصد شهریار برای هر محله، برای تشکیل شورایاری در آن محله کفایت می‌کند. تنها در صورت رسیدن به حد نصاب تعیین‌شده توسط شورای شهر است که انتخابات شورایاری برای محله‌ها برگزار می‌شود.

4.3. تنها شهریاران حق رأی دادن در انتخابات شورایاری را خواهند داشت. در این مورد، تا آخرین روز پیش از برگزاری انتخابات نیز، افراد می‌توانند در سامانه شورایاری ثبت نام کنند و امکان رأی دادن در انتخابات شورایاری را به دست آورند.

5.3. شهریاران یک محله، تنها می‌توانند به نامزدهای همان محله رأی بدهند.

6.3. علاوه بر تبلیغات مجازی، با هدف گسترش شورایاری در میان مردم و آشناشدن بیشتر آنان با این نهاد نوپا، به نامزدها اجازه داده می‌شود که تبلیغات حقیقی نیز در سطح محله خود صورت دهند.

7.3. یکی از اقلام مهم تبلیغی نامزدها، می‌تواند میزان امتیازات کسب شده توسط آنان بر اساس اصفهان کارت باشد. این امتیازات می‌تواند بر اساس معیارهایی همچون میزان بازیافت زباله‌های خشک، میزان سفر با حمل‌ونقل عمومی، میزان اقدامات داوطلبی در سطح محله و .... محاسبه شوند.

 

 

  1. تعریف پروژه‌های تحریک‌کننده مشارکت مردمی بر اساس نیازسنجی در هر محله

در بخشی از کارکرد شورایاری محله‌ها که به عنوان بازوی شهرداری خواهد بود، به جای تعریف پروژه‌های تیپ برای تمامی شهر، با استفاده از نتایج نیازسنجی شهرداری اصفهان در محله‌های مختلف شهر اصفهان پروژه‌هایی تعریف خواهند شد که به دلیل نیاز مردم محله امکان جلب مشارکت بیشتری را داشته باشند.

این پروژه‌ها می‌بایست بر اساس دو معیار کلیدی اولویت‌بندی شوند: 1) نتایج نیازسنجی و 2) امکان انجام آن‌ها توسط مردم.

در مورد پروژه‌های شورایاری‌ها در اساسنامه پیشنهادی شورایاری به تفصیل سخن به میان آمده است.

 

  1. ارزیابی شورایاری‌ها بر اساس معیارهای عملکردی خروجی‌محور

یکی از اولین معیارهای ارزیابی شورایاری هر محله، درصد شهریاران آن محله نسبت به جمعیت است. شورایاری‌های هر محله علاوه بر وظایف تعریف شده خود، می‌‎بایست تلاش کنند افراد بیشتری از محله را درگیر فرایندهای شورایاری نموده و تبدیل به شهریار کنند.

در کنار آن برخی معیارهای دیگر نیز برای سنجش عملکرد شورایاری‎ها قابل تعریف است؛ معیارهایی که به تدریج و با تجربه اجرایی شدن شورایاری می‌توان بر آن‌ها افزود:

  • سهم بازیافت محله
  • میزان خریداری پنل خورشیدی توسط ساکنان محله
  • میزان عضویت در کتابخانه
  • میزان شرکت در کلاس‌های آموزشی (فارغ از این که متعلق به شهرداری باشد یا نباشد)
  • میزان استفاده از حمل‌ونقل عمومی
  • میزان استفاده از امکانات تفریحی شهرداری اصفهان
  • میزان گزارش مشکلات شهری از طریق سامانه 137 یا سامانه شورایاری
  • میزان کمک‌های خیریه در محله
  • میزان کاهش زباله تر
  • تعداد گروه‌های کارآفرین معرفی شده در محله
  • میزان خرید محصولات روستایی
  • امتیاز کسب شده در کلاس‌های آموزشی
  • ....

 

2.1.  پیشنهاد کلیدی مرکز پژوهش‌ها درباره هدایت و راهبری امور جاری شورایاری‌ها

از آنجا که طبق تجربه مشهد و تهران، هدایت و راهبری شورایاری‌ها نیازمند بودجه و نیروی انسانی فراوانی است که قانون امکان تأمین آن‌را فراهم نمی‌کند و همچنین برای عدم مداخله شورا در امور اجرایی، مرکز پژوهش‌ها پیشنهاد می‌کند ایده شورایاری از طریق باشگاه شهروندی شهرداری (زیرمجموعه سازمان فرهنگی تفریحی) اجرایی شود. شورا با واسطه باشگاه شهروندی می‌تواند سیاست‌های خود را در ارتباط با شورایاری‌های محله‌ها اجرایی نماید.

به نظر می‌رسد اگر ایده پیاده‌سازی شورایاری از طریق باشگاه شهروندی پیاده شود، اولین اقدام برای ارزیابی شورایاری‌ها درصد افزایش صاحبان اصفهان کارت هویت‌دار در هر محله است. در واقع شورایاری هر محله موظف خواهد شد به عنوان اولین پروژه در یک بازه یک ساله، میزان شهروندان دارای اصفهان کارت را در محله خود افزایش دهد.

حسن باشگاه شهروندی در این است که صرفا از هزینه‌های فعلی شهرداری استفاده بهتری می‌کند و بر خلاف نمونه تهران (تصویب ردیف بودجه غیر قانونی برای شورایاری‌ها) و مشهد (اختصاص مسئله‌ساز 5 درصد از بودجه عمرانی مناطق به شورایاری) نیازمند هزینه جدید نیست. ضمنا پیروزی و شکست طرح نیز قابل ارزیابی پیشین است.

استفاده از باشگاه شهروندی یعنی بهره‌بردن از تمامی امکانات و بودجه سازمان فرهنگی- تفریحی شهرداری که یکی از مهم‌ترین آن‌ها فضایی برای برگزاری جلسات شورایاری‌هاست. در این مورد به دلیل وجود ردیف بودجه مشخص برای این سازمان، می‌توان برای توسعه شورایاری‌ها این ردیف را در شورا افزایش داد.

 

سایر مطالب مربوط به شورایاری اصفهان در اساسنامه پیشنهادی شورایاری مطرح می‌شوند.

 

 

6- اساسنامه پیشنهادی شورایاری اصفهان

ماده 1: کلیات

1-1: عنوان

نام نهادی که این اساسنامه بدان اشاره دارد، «شورایاری محله» است که در ادامه اساسنامه با عنوان «شورایاری» مطرح می‌شود.

2-1: سال مالی

سال مالی شورایاری از اول فروردین تا 29 اسفند (مطابق سال مالی شهرداری) است.

3-1: مرزهای محله

یکی از زیرساخت‌های اولیه هر شورایاری می‌بایست تعیین مرزهای هر محله باشد. به دلایلی همچون حس تعلق، وجود نشانه‌ها و نمادها و سوابق تاریخی، ممکن است مرزهای ذهنی محله با مرزهای اداری شهرداری منطبق نباشد. در این مورد می‌توان پژوهشی مبتنی بر «نگاشت ادراکی»[10] صورت داد تا مرزهای هر محله از نظر نگرش ذهنی ساکنان آن تعیین شود. در غیر این صورت، مرزهای محله مبتنی بر دسته‌بندی قانونی محلات خواهد بود  (که البته خالی از اشکال نیست) و می‌بایست حدود آن از تمام جهات در این بند از اساسنامه مشخص شود.

 

ماده 2: مفاد شورایاری

1-2: چشم‌انداز

شورایاری اصفهان منجر به جایگزینی حکومت با حکمروایی خواهد شد و شهروندان را هم در تصمیم‌گیری و هم در اجرای اقداماتی که کیفیت زندگی آنان را ارتقا می‎دهند، سهیم خواهد نمود.

2-2: مأموریت

مأموریت شورایاری‌های محله‌های شهر اصفهان شکل‌دادن به آینده محله‌های شهر به عنوان محله‌هایی زیست‌پذیر، سرزنده، پویا و مناسب برای زندگی همه شهروندان است که از طریق تعامل و همکاری میان شهروندان، شورای شهر و شهرداری اصفهان ایجاد می‌شوند و توسعه می‌یابند.

3-2: ارزش‌ها

شورایاری بر ارزش‌هایی همچون همبستگی، فراگیری، نیکی به دیگران، مشارکت، عدالت، دوستی، شفافیت، تعهد مدنی و نظارت عمومی متکی است.

4-2: اهداف کلان

شورایاری در صدد دستیابی به اهداف کلانی همچون ایجاد اجتماع منسجم محلی و ارتقای سرمایه اجتماعی، توانمندسازی ذی‌نفعان محله، اتخاذ تصمیمات آگاهانه‌تر و مبتنی بر دانش عملی، کاهش تغییر مکان ساکنان، افزایش فرصت‌های اقتصادی، حفاظت از قلمروی عمومی و محیط ساخته شده، بهبود شرایط اقشار آسیب‌پذیر محله و نمایندگی منافع ساکنان محله است.

 

ماده 3: وظایف شورایاری

وظایف شورایاری عبارتند از:

  • بررسی و شناخت کمبودها، نیازها و نارسایی‌های اجتماعی، فرهنگی، آموزشی، بهداشتی، اقتصادی و رفاهی محله‌ها و تهیه طرح‌ها و پیشنهادهای اصلاحی و راه‌حل‌های کاربردی در این زمینه‌ها و ارائه پیشنهادها به مقامات مسئول ذی‌ربط (بند 2 ماده 71 قانون شوراها).
  • انجام پروژه‌ها و اجرای برنامه‌های شهرداری که توسط مردم قابل انجام است.
  • ایجاد الزامات قانونی برای شهرداری در راستای حرکت در جهت منافع شهروندان
  • نظارت و ارزیابی بر اقدامات مدیران مناطق و گزارش آن به مجمع شورایاران
  • شناسایی آسیب‌های اجتماعی و تلاش برای کاهش آن‌ها
  • برگزاری کلاس‌های آموزشی شامل آموزش حقوق شهروندی، مسئولیت‌های شهروندی، شرح وظایف شهرداری و دولت، مهارت‌های اجتماعی و سایر آموزش‌های مرتبط.
  • حرکت در مسیر خودگردانی اماکن عمومی
  • زیباسازی فضای محله و شهر
  • ایجاد بانک اطلاعات محله و ساکنان آن برای شناسایی ظرفیت‌ها.
  • رصد مستمر وضعیت اشتغال و کارآفرینی در سطح محله و تلاش جمعی برای بهبود اقتصاد محله‌ها
  • مرتبط ساختن خیریه‌ها به نیازمندان واقعی محله (دانش‌آموزان و دانشجویان نیازمند در زمینه تحصیل، کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست، کودکان کار، زنان خیابانی، معتادان مستعد ترک و ...)
  • زمینه‌سازی برای برگزاری «جلسات حمایتی همالان»[11] برای افراد دارای مشکلات اجتماعی (معتادان، شهروندان دارای مشکلات روانی، معلولان و ...)
  • توانمندسازی خانواده‌های کم‌توان، زنان سرپرست خانوار و ...
  • شناسایی و گزارش مشکلات محله در حوزه مدیریت بحران به شهرداری منطقه

تبصره 1: مسیرهای گزارش مشکلات از سوی شهروندان

شهروندان می‌توانند با استفاده از مسیرهای زیر مشکلات و نیازهای محله خود را گزارش نمایند:

  • سایت شهریار
  • مراجعه حضوری به شهریاران یا هیئت رئیسه شورایاری
  • سامانه 137
  • جلسات عمومی شورایاری

در این مورد لازم است سامانه 137 تماس‌های جدی و واقعی رسیده از سوی مردم را بر اساس محله مرتب نموده و به طور مستمر و مداوم در اختیار شورایاری محله‌ها قرار دهد.

 

ماده 4: پروژه‌های شورایاری

پروژه‌های شورایاری را می‌توان در سه دسته پروژه‌های «زیرساختی»، «فرهنگی» و «اجرایی» قرار داد.

1-4: پروژه‌های زیرساختی

    • اولین پروژه پیش از آغاز به کار شورایاری‌ها، تعیین حدود محله‌های شهر بر اساس نقشه‌های ادراکی[12] است.
    • دومین پروژه زیرساختی نیز تعیین نام و هویت مستقل برای محله بر اساس شواهد تاریخی و خواسته‌های ساکنان محله است.
    • نام معابر و کوچه‌ها و تمامی عناصر محله (به استثنای مواردی که به نام شهیدان است) بنا بر خواست ساکنان می‌‎تواند تغییر نماید.
    • ساکنان محله بر اساس تجربه زندگی روزمره می‌توانند درخواست یک‌طرفه شدن معابر یا تغییر مسیر آن‌ها یا نصب چراغ راهنمایی و ... را از طریق شورایاری به معاونت حمل‌ونقل در منطقه اعلام نمایند.

2-4: پروژه‌های فرهنگی

    • آگاهی‌بخشی درباره اهمیت بازیافت برای افزایش حجم بازیافت جمع‌آوری شده از محله (در این مورد آموزش به دانش‌آموزان نقشی کلیدی می‌یابد)
    • آشنا ساختن ساکنان محله با هزینه‌های شهرداری و تلاش برای کاهش آن‌ها از طریق فرهنگ‌سازی (مثلا آموزش‌هایی داده شود که جمع‌آوری زباله از در منازل به جای هر 2 روز یک بار، هر 3 روز یک بار صورت گیرد).
    • افزایش نرخ عضویت ساکنان محله در کتابخانه‌ها و سالن‌های مطالعه (قابل احصا توسط اصفهان‌کارت)
    • برگزاری جلسات کتاب‌خوانی با حضور ساکنان محله
    • افزایش نرخ ثبت نام ساکنان محله در کلاس‌های آموزشی، فرهنگی و هنری شهرداری (قابل احصا توسط اصفهان‌کارت)
    • افزایش میزان ورود ساکنان محله به موزه‌ها و حمام‌موزه‌‎های شهرداری (قابل احصا توسط اصفهان‌کارت)
    • افزایش میزان استفاده بانوان محله از باغ‌های بانوان (قابل احصا توسط اصفهان‌کارت)
    • افزایش میزان استفاده ساکنان محله از خدمات ورزشی شهرداری (قابل احصا توسط اصفهان‌کارت)
    • افزایش حضور ساکنان محله در کنسرت و تئاتر (قابل احصا توسط اصفهان‌کارت)
    • افزایش میزان ورود ساکنان محله به باغ گل‌ها، باغ پرندگان، باغ خزندگان، آکواریوم (قابل احصا توسط اصفهان‌کارت)
    • افزایش میزان ورود ساکنان محله به مجموعه شهر رؤیاها (قابل احصا توسط اصفهان‌کارت)
    • افزایش میزان ورود ساکنان محله به مجموعه تفریحی ناژوان، تله‌سیژ، شهربازی و دوچرخه (قابل احصا توسط اصفهان‌کارت)
    • افزایش میزان ورود ساکنان به مجموعه تفریحی صفه شامل تله‌کابین و بولینگ (قابل احصا توسط اصفهان‌کارت)
    • افزایش میزان استفاده ساکنان محله از دوچرخه (قابل احصا توسط اصفهان‌کارت)
    • افزایش میزان استفاده ساکنان از وسایل حمل‌ونقل عمومی شامل تاکسی، اتوبوس و مترو (قابل احصا توسط اصفهان‌کارت)
    • افزایش کمک‌های خیریه ساکنان محله (قابل احصا توسط اصفهان‌کارت)
    • افزایش حجم بازیافت جمع‌آوری شده از محله (قابل احصا توسط اصفهان‌کارت یا پیمانکاران بازیافت)
    • ارتقای آگاهی عمومی مردم در خصوص راه‌های کسب درآمد و ایجاد شبکه‌ها و خوشه‌های کارآفرینی.
    • فراهم نمودن زمینه لازم برای پرورش مهارت‌های خلاقانه و کارآفرینی.
    • شناسایی و معرفی معتادان برای انتقال آنان به کمپ‌های ترک اعتیاد و مهارت‌آموزی

3-4: پروژه‌های اجرایی

    • زیباسازی محله در هماهنگی با سازمان زیباسازی
      • در این مورد حتما می‌بایست طرح کلی توسط سازمان زیباسازی طراحی شود یا طرحی اجرا شود که مورد تأیید این سازمان باشد. بنابراین اقدام شورایاری صرفا در اجرای طرح خواهد بود و طراحی آن در حیطه اختیارات سازمان زیباسازی قرار خواهد داشت.
    • برگزاری مراسم مذهبی و ملی مختلف به درخواست شورایاری و با تأیید مجمع شورایاران
    • بهبود رفت‌وآمد معلولان در محله با گزارش تمامی موانع حرکتی معلولان به شهرداران مناطق
    • افزایش ظرفیت‌های تفریح و حضور کودکان در محله‌ها (برای مثال تبدیل محله به فضای بازی کودکان در روزهای خاص از پیش تعیین شده با هماهنگی شهرداری و معاونت خدمات شهری منطقه)
    • ایجاد بازارچه محلی از محصولات ساکنان محله با هماهنگی شهرداری جهت انجام تبلیغات شهری برای محله مورد نظر (ترجیحا در محلات کمتر برخوردار)
    • برگزاری مراسم غذاخوری مشترک ساکنان محله

 

ماده 5: قدرت قانونی و اختیارات شورایاری

اختیارات و قدرت‌های قانونی زیر از سوی شورا در اختیار شورایاری محله قرار می‌گیرد:

    • اجرای برنامه‌های شهری یا نظارت بر اجرای برنامه‌ها توسط شهرداری مناطق یا پیمانکاران[13]
    • اعمال نظر درباره سند توسعه محلات (لزوم تأیید شورایاری برای رسمیت یافتن سند توسعه محلات)
    • لزوم تأیید پروژه‌های پیشنهادی در منطقه توسط شورایاری برای ارائه پروژه در سند بودجه سالانه شهرداری
    • گزارش نارضایتی از کمیت/ کیفیت پروژه‌های توسعه‌ای در حال اجرا/ اجرا شده در محله به مجمع شورایاران.
    • حق تقدم در انجام پروژه‌های محله‌ای (که توسط مردم قابل انجام هستند) پیش از پیمانکاران و مجریان شهرداری.
    • در بلندمدت، نظرات شورایاری‌ها می‌تواند به مبنایی برای بودجه‌ریزی مشارکتی در شهر اصفهان تبدیل شود.

 

ماده 6: ترکیب شورایاری

1-6: ترکیب و تعاریف

شورایاری متشکل از «هیئت رئیسه شورایاری محله» و «شهریاران محله‌ها» (یا «اعضای شورایاری») خواهد بود. در این اساسنامه، عنوان هیئت رئیسه برای اشاره به «هیئت رئیسه شورایاری محله»، عنوان «شهریاران» برای اشاره به «شهریاران محله‌ها» یا «اعضای شورایاری» و عنوان «شورایاری» برای اشاره به کل مجموعه شورایاری به کار گرفته خواهد شد.

2-6: عضویت در شورایاری

هر فرد ذی‌نفع می‌تواند در شورایاری محله متناظر خود عضو شده و عنوان «شهریار» بگیرد. فرایند عضویت بدین صورت است که شهروندانی که در هر محله ذی‌نفع محسوب می‌شوند، با مراجعه به سایت شهریار[14] و تکمیل فرم مربوط به مشخصات فردی (پیوست 1)، در سایت ثبت نام می‌کنند. این ثبت نام زمانی موفق خواهد بود که اعتبار اطلاعات واردشده افراد، مورد تأیید قرار گیرد. پس از آن با انجام مراحلی، کارت شهریاری افراد برای آنان ارسال می‌شود.

تبصره 1: تعریف ذی‎نفعان

هر فرد ساکن یا مالک واحد مسکونی یا مالک کسب‌وکار و یا شاغل در داخل مرزهای محله در طول دوره 12 ماهه گذشته، ذی‌نفع محسوب می‌شود و از حق عضویت در شورایاری برخوردار است.

تبصره 2: حد نصاب تشکیل شورایاری در محله‌ها

شورای اسلامی شهر مخیر است درصد عضویت ساکنان یک محله در شورایاری را به عنوان حد نصاب تشکیل شورایاری در آن محله اعلام نماید. اگر این حد نصاب احراز شد، شورایاری آن محله تشکیل خواهد شد و در غیر این صورت، همین فرایند سنجش حد نصاب در سال آتی صورت خواهد گرفت. تا زمانی که حد نصاب احراز نشود، میزان مشارکت ساکنان محله پایین تلقی شده و شورایاری تشکیل نخواهد شد.

تبصره 3: حق عضویت

برای عضویت در شورایاری، پرداخت هیچ حق عضویتی ضرورت ندارد.

1-2-6: مزایای دارا بودن کارت شهریاری

صاحبان این کارت عضو شورایاری (شهریار) محسوب شده و از مزایای آن بهره‌مند خواهد شد. اعضای شورایاری امکان حضور در جلسات عمومی شورایاری همراه با حق رأی را خواهند داشت. همچنین آن‌ها می‌توانند در انتخابات هیئت رئیسه شورایاری رأی داده یا نامزد شوند. افزون بر آن، آن‌ها دسترسی‌های بیشتری به تالارهای گفتگوی سایت شهریار خواهند داشت و از آنجا که هویت تعریف‌شده دارند، می‌توانند در بخش بیان مشکلات سایت، با نام کاربری خود، مشکلات شهری را گزارش دهند. همچنین صاحبان کارت‌های شهریاری، بر اساس امتیازاتی که در باشگاه شهروندی شهرداری کسب می‌کنند، از تخفیف‌های ویژه‌ای برای استفاده از خدمات شهرداری برخوردار خواهند شد.

3-6: هیئت رئیسه

هیئت رئیسه شورایاری محله متشکل از 7 عضو است که بر اساس شرایط مندرج در جدول 1 امکان عضویت در هیئت رئیسه را خواهند داشت.

جدول 14- ترکیب هیئت رئیسه شورایاری محله

شرح

تعداد کرسی

مالکان یا ساکنان واحد مسکونی در محله

1

شاغلان یا مالکان کسب‌وکار در محله

1

بانوان

1

گروه‌ها یا سازمان‌های مردم‌نهاد، خیریه، آموزشی، مذهبی، حمایتی (سازمان‌ها می‌بایست صاحب دفتر و پرسنل درون محله باشند. از هر سازمان حداکثر یک عضو می‌تواند انتخاب شود).

2

کرسی‌های آزاد

2

1-3-6- انتخابات هیئت رئیسه شورایاری

هیئت رئیسه شورایاری با رأی بالاتر اعضای شورایاری (شهریاران) و بر اساس دسته‌بندی‌های مصرح در جدول 1 برگزیده می‌شوند. انتخابات هیئت رئیسه پس از انجام فرایند عضوگیری و با رأی‌گیری الکترونیک[15] از طریق سایت شهریار صورت خواهد گرفت.

1-1-3-6- شرایط نامزدهای عضویت در هیئت رئیسه

نامزدهای عضویت در هیئت رئیسه می‌بایست دارای شرایط اولیه زیر باشند:

  • گواهی عدم سوء پیشینه کیفری
  • سابقه سکونت یا اشتغال در منطقه به مدت حداقل 4 سال[16]
  • تأهل و داشتن سن بیش از 30 سال
  • عضویت تأیید شده در شورایاری و دارا بودن کارت شهریاری

تبصره 1: مشاغل و سمت‌های ممنوع از عضویت در هیئت رئیسه

فعالان در حوزه‌های مرتبط با ساخت‌وساز، صاحبان بنگاه‌‎های املاک، کارمندان شهرداری (اعم از قراردادی یا پیمانی)، اعضای مجمع شورایاران و فعالان مشاغلی که از نظر مجمع شورایاران، در ارتباط با فعالیت‎های شورایاری دارای منافع اقتصادی محسوب می‌شوند، مجاز به عضویت در هیئت رئیسه نیستند. بدیهی است این افراد می‌توانند به عنوان اعضای شورایاری (شهریار) به محله خود خدمات داوطلبانه ارائه دهند.

2-1-3-6- واجدین صلاحیت شرکت در انتخابات (رأی دهندگان)

تمامی افرادی که پیش از آغاز فرایند انتخابات، کارت شهریاری خود را دریافت کرده‌اند، امکان شرکت در انتخابات و رأی‌دادن به 7 گزینه مد نظر خود را خواهند داشت.

3-1-3-6- کمیته انتخابات

این کمیته متشکل از 3 نماینده هر منطقه شهری در مجمع شورایاران است که بر انتخابات تمامی محله‌های درون منطقه خود نظارت خواهند نمود.

وظایف این کمیته عبارت است از:

  • احراز صلاحیت‌های عمومی نامزدها
  • نظارت بر چگونگی تبلیغات نامزدهای عضویت در هیئت رئیسه شورایاری و برخورد با تخلفات
  • تأیید انطباق شرایط نامزدها با کرسی شورایاری که در آن ثبت نام می‌نمایند
  • نظارت بر برگزاری عادلانه انتخابات
  • تضمین مخفی ماندن رأی شرکت‌کنندگان در انتخابات
  • تضمین ارائه فضای مناسب و عادلانه در سایت شورایاری برای انجام تبلیغات اینترنتی هر نامزد
  • اعلام رسمی افراد پیروز در انتخابات پس از اتمام فرایند رأی‌گیری.

4-1-3-6- فرایند برگزاری انتخابات

پس از تکمیل فرایند عضوگیری، مجمع شورایاران در هماهنگی با شورای اسلامی شهر اصفهان زمان‌هایی را برای ثبت نام در انتخابات و آغاز و پایان تبلیغات انتخابات تعیین می‌کنند. شهریارانی که نامزد کسب 7 کرسی هیئت رئیسه در هر محله هستند، از طریق سایت شهریار در انتخابات ثبت نام می‌کنند. هر یک از نامزدها می‌بایست کرسی مد نظر خود برای شرکت در انتخابات را مشخص نمایند. در غیر این صورت، در رقابت برای کسب دو کرسی آزاد شرکت داده خواهند شد. پس از ثبت نام و احراز صلاحیت‌های نامزدها توسط کمیته انتخابات (که نباید بیش از 7 روز به طول بینجامد)، فرایند تبلیغات آغاز می‌شود. تبلیغات هم به صورت مجازی و هم به صورت حقیقی مجاز است و نامزدها می‌توانند از طرق مختلف نسبت به معرفی خود اقدام نمایند. یکی از اقلام اثرگذار تبلیغاتی، امتیاز شهروندی است که هر شهروند بر اساس اقدامات فردی خود انجام داده و در باشگاه شهروندی ثبت شده است. در فرایند تبلیغات، هر نامزد باید کرسی مورد نظر خود را نیز در اقلام تبلیغاتی در کنار نام خود مشخص نماید. پس از پایان فرایند تبلیغات، انتخابات هیئت رئیسه شورایاری‌های محله‌ها به طور همزمان در مقیاس شهر اصفهان و در سراسر محله‌ها برگزار می‌گردد.

5-1-3-6: محاسبه آرا برای انتخاب اعضای هیئت رئیسه شورایاری

تمامی نامزدهای انتخابات، می‌بایست در زمان ثبت‌نام در انتخابات، کرسی مورد نظر خود را بر اساس مفاد جدول 1 مشخص نمایند. بدیهی است تمامی نامزدهای واجد شرایط می‌توانند در بخش «کرسی آزاد» ثبت نام نمایند. رأی دهندگان می‌توانند به حداکثر 7 نفر (برابر با تعداد اعضای هیئت رئیسه هر شورایاری) رأی دهند. بدیهی است از دادن رأی بیشتر از طریق فرایندهای رأی دهی الکترونیکی جلوگیری خواهد شد. پس از اتمام انتخابات، آرای الکترونیکی شمارش می‌شوند و افرادی که در هر کرسی بیشترین آرا را کسب کرده‌اند، به عنوان اعضای هیئت رئیسه شورایاری محله انتخاب می‌شوند. دو عضو علی‌البدل نیز با رقابت میان آرای باقی‌مانده (فارغ از کرسی ثبت‌‌نام شده) تعیین می‌شوند.2-3-6: استعفا و عزل اعضای هیئت رئیسه

هر یک از اعضای هیئت رئیسه شورایاری محله‌ها می‌توانند در هر زمان که تشخیص دهند، استعفا دهند. ثبت دلایل استعفا در استعفانامه، برای ثبت تجارب شورایاری و رفع مشکلات در آینده، الزامی است. پذیرش استعفا با رأی دو سوم اعضا رسمیت می‌یابد.

عزل اعضای هیئت رئیسه شورایاری محله با غیبت آنان از چهار جلسه هیئت رئیسه شورایاری یا عدم مشارکت مداوم در اقدامات اجرایی امکان‌پذیر است. در صورت وقوع چنین اتفاقی، در جلسه هیئت رئیسه دلایل عزل قرائت می‌شود و اعضا درباره عزل عضو مورد بحث رأی می‌دهند. اگر عضو مذکور در جلسه شرکت نداشته باشد، دلایل و رأی مربوط به عزل به اطلاع وی رسانده می‌شود. پیش از عزل، به هر عضو شورایاری اختیار داده می‌شود تا پیش از جلسه آتی هیئت رئیسه شورایاری استعفا دهد. عزل عضو هیئت رئیسه با رأی مثبت دو سوم از اعضا رسمیت می‌یابد. بدیهی است حد نصاب شرکت در چنین جلسه‌ای باید رعایت شده باشد.

3-3-6: جایگزینی اعضای معزول یا مستعفی

در صورت عزل یا استعفای یک یا چند نفر از اعضا، دو عضو علی‌البدل تعیین‌شده در انتخابات جایگزین آنان می‌شوند. در صورتی که تعداد اعضای معزول یا مستعفی بیش از دو نفر باشد، لازم است انتخابات مجدد (به شیوه الکترونیکی) در آن محله صورت گیرد.

4-3-6: حقوق و مزایا

به خاطر ماهیت داوطلبانه شورایاری و تلاش آن برای دستیابی محله‌ به منافع جمعی، اعضای هیئت رئیسه و شهریاران هیچ دستمزد، حقوق یا مزایایی برای خدمات خود دریافت نمی‌کنند. البته شورای اسلامی شهر  محله‌های برتر را انتخاب و جوایز جمعی برای آن‌ها در نظر خواهد گرفت.

 

 

ماده 7: امور مالی

هیئت رئیسه شورایاری یکی از اعضای خود را به عنوان خزانه‌دار انتخاب می‌کند تا مسئولیت امور مالی از سوی شورایاری را بر عهده گیرد. خزانه‌دار مسئول جمع‌آوری و گزارش درآمدهای مختلف همچون کمک‌های مردمی، بودجه مصوب شهرداری (در صورت تخصیص) و ... به شورایاری بوده و نحوه هزینه‎کرد آن‌ها نیازمند تأیید و نظارت وی است. همچنین خزانه‌دار موظف است گزارش درآمدها و هزینه‎های شورایاری را برای بررسی به مجمع شورایاران ارسال نماید.

 

ماده 8: جلسات

1-8: جلسات هیئت رئیسه شورایاری

این جلسات به صورت هفتگی و با تعیین زمان و مکان مشخص و ثابت و دستورکار جلسه برگزار می‌شوند. در این جلسات درباره وظایف شورایاری هر محله بحث و بررسی صورت می‌گیرد.

2-8: جلسات عمومی شورایاری

جلسات عمومی شورایاری، جلساتی هستند که برای بحث، تبادل نظر و بیان مشکلات و مسائل محله با حضور هیئت رئیسه، شهریاران و ساکنان محله (ترجیحا در فضای باز و پرتردد محله) برگزار می‌شوند.

3-8: دسترسی عمومی به جلسات

ورود تمامی ساکنان محله به جلسات عمومی شورایاری آزاد است. لازم است جلسات شورایاری در مکان‌هایی برگزار شوند که قابلیت دسترسی عموم مردم و معلولان را بدون کمک سایرین داشته باشند. ارائه خدمات نگهداری کودکان در شورایاری (خواه در حین جلسات شورایاری و خواه در زمان‌های مشخص دیگر) یکی از اقدامات داوطلبانه‌ای است که می‌تواند حس تعلق ساکنان محله به شورایاری را افزایش دهد.

4-8: اطلاع‎رسانی جلسات شورایاری

زمان و تعداد جلسات عمومی شورایاری با رأی اکثریت اعضای هیئت رئیسه شورایاری هر محله تعیین می‌شود. مگر در مواقع اضطراری، هیئت رئیسه شورایاری موظف است زمان و مکان برگزاری جلسات را حداقل 48 ساعت قبل از تشکیل (بدون احتساب جمعه و روزهای تعطیل رسمی) در فضای عمومی محله از طریق پوستر، بنر، سایت شهریار و اقلام اطلاع‌رسانی دیگر به اطلاع مردم برساند.

5-8: حد نصاب

جلسات هیئت رئیسه شورایاری با حضور بیش از نصف اعضا (4 نفر یا بیشتر) رسمیت می‌یابد.

6-8: رأی‌گیری

تصمیمات هیئت رئیسه شورایاری با رأی اکثریت اعضا رسمیت می‌یابد؛ رأیی که نیازمند حضور حد نصاب لازم در جلسات است.

7-8: ضبط صوتی و تصویری جلسات

عموم مردم مجازند با هماهنگی رئیس یا نایب رئیس هیئت رئیسه شورایاری، صوت یا تصویر جلسات عمومی شورایاری را ضبط کرده و آن را از طریق هر رسانه‌ای به اشتراک بگذارند. البته هماهنگی‌ها باید به ترتیبی صورت گیرد که ضبط صوت و تصویر توسط حاضران، مداخله‌ای در جریان عادی جلسات ایجاد نکند. در صورت اعطای مجوز ضبط جلسات، رئیس جلسه موظف است این امر را به اعضای هیئت رئیسه و حاضران جلسه اطلاع دهد.

8-8: نحوه برگزاری جلسات عمومی

تسهیلگری جلسات عمومی شورایاری بر عهده گروهی متشکل از رئیس یا نایب رئیس هیئت رئیسه و یک عضو عادی آن است. آن‌ها به طور مشترک تسهیلگری جلسات عمومی را بر عهده دارند. تسهیلگران هر جلسه عمومی، در جلسه هیئت رئیسه مقدم بر آن انتخاب می‌شوند.

9-8: دستورکار جلسات عمومی

تسهیلگران می‌بایست دستورکار جلسات عمومی را تهیه و تدوین نمایند. هر یک از شهریاران می‌تواند موضوعات مورد نظر خود را برای قرار گرفتن در دستورکار جلسات عمومی از طریق سایت شهریار در اختیار تسهیلگران قرار دهد. این کار می‌بایستی حداقل 72 ساعت پیش از برگزاری جلسه عمومی صورت گیرد.

10-8: صورتجلسات

هیئت رئیسه شورایاری می‌بایست صورت دقیق و کاملی از جلسات هیئت رئیسه و عمومی را ایجاد و مستند نماید. این صورت شامل موارد زیر می‌شود:

  • جلسات اجرایی
  • اعلامیه‌های زمان، مکان و تاریخ برگزاری
  • فهرست اعضای حاضر و غایب
  • خلاصه‌ای از بحث‌های مطرح شده درباره هر موضوع
  • فهرستی از اسناد و سایر موارد ارائه شده در جلسه
  • تصمیمات نهایی هر جلسه همراه با رأی تک تک اعضای جلسه درباره موضوعات مورد بحث

نکات مربوط به برگزاری جلسه و ثبت صورتجلسات

  • هیچ یک از آرای جلسات علنی هیئت رئیسه شورایاری نباید پنهانی باشد. آرا تنها در شرایط ویژه همچون عزل یکی از اعضای هیئت رئیسه علنی نمی‎شوند.
  • صورتجلسات تمامی جلسات علنی می‌بایست در فاصله زمانی کمی نگاشته شده و مورد تأیید حاضرین جلسه قرار گیرند. این صورتجلسات می‌بایست حداکثر تا 10 روز نوشته شده و در سایت شهریار در دسترسی عموم قرار گیرند.
  • مستندات جلسات همچون عکس، فایل صوتی، تصویری، ارائه پاورپوینت یا نقشه می‌بایست جزئی از صورتجلسه ثبت شده باشند.
  • صورتجلسات شورایاری و تمامی مستندات مربوط به آن، جزئی از داده‌های عمومی تلقی می‌شوند و می‌بایست از طریق سایت شهریار در دسترس عموم شهروندان قرار گیرند.

11-8: تناوب جلسات عمومی شورایاری

تناوب این جلسات وابسته به تصمیم هیئت رئیسه شورایاری و خواست شهریاران و شهروندان است، اما لازم است در هر 3 ماه، حداقل یک جلسه عمومی برای تداوم رابطه هیئت رئیسه و شهریاران و شهروندان برگزار شود. زمان و مکان برگزاری جلسات سالانه توسط هیئت رئیسه شورایاری هر محله پیشنهاد می‎شود و جهت انجام هماهنگی‌های لازم می‌بایست به تأیید مجمع شورایاران برسد.

ماده 9: مقامات مسئول هیئت رئیسه شورایاری

1-9: مقامات و مسئولیت‌های آنان

رئیس و نایب رئیس، دبیر و خزانه‌دار شورایاری اعضای اصلی هیئت رئیسه شورایاری هستند. هیچ فردی نمی‌تواند همزمان دو مورد از این وظایف را بر عهده داشته باشد.

1-1-9: رئیس

رئیس مسئول برگزاری و اداره مداوم و منظم جلسات شورایاری است. رئیس نمایندگی شورایاری در امور و مجامع مختلف را بر عهده دارد و تعیین نمایندگی سایر اعضا از سوی شورایاری، منوط به تأیید اوست. رئیس موظف است دستورکار جلسات را بر اساس دروندادهای اعضای هیئت رئیسه و شهریاران تعیین و تدوین نماید. رئیس همچنین مسئول امضای تمامی مکاتبات شورایاری نیز هست.

2-1-9: نایب رئیس

نایب رئیس در نبود رئیس موظف است تمامی وظایف وی را انجام دهد.

3-1-9: دبیر

دبیر مسئول هماهنگی برگزاری جلسات، ثبت و نگهداری صورتجلسات، حضور و غیاب، تصمیمات و سایر مسائل غیر مالی مرتبط با شورایاری است. دبیر موظف است تمامی اطلاعیه‌های مربوط به شورایاری را در میان مخاطبان مختلف (از اعضای شورایاری گرفته تا شهروندان محله) توزیع نماید.

4-1-9: خزانه‌دار

خزانه‌دار مسئول تمامی مسائل مالی مرتبط با شورایاری است و موظف است منابع مالی را دریافت، پس‌انداز و هزینه نماید. حساب مربوط به هر شورایاری بر اساس قواعدی که شورای اسلامی شهر تعیین می‌کند، گشایش می‌یابد. خزانه‌دار موظف است گزارش‌های مالی شورایاری را در اختیار شورای اسلامی شهر قرار دهد. تأیید هزینه‌کرد منابع مالی شهرداری افزون بر خزانه‌دار، نیازمند تأیید و امضای رئیس شورایاری نیز هست.

2-9: انتخاب مقامات هیئت رئیسه

هیئت رئیسه شورایاری هر محله پس از برگزاری انتخابات، در اولین جلسه‌ نسبت به انتخاب مقامات شورایاری اقدام می‌کنند. این جلسه می‌بایست حداکثر 14 روز بعد از تعیین نتیجه انتخابات شورایاری برگزار شود و مقامات شورایاری محله به مجمع شورایاران معرفی شوند. تمامی اعضای هیئت رئیسه می‌توانند برای کسب هر یک از کرسی‌‎ها نامزد شوند. فرایند رأی‌گیری بدین صورت خواهد بود که ابتدا از میان نامزدهای هر سمت، دو نامزد دارای بیشترین آرا به مرحله بعدی راه می‌یابند و سپس نامزدی که رأی بیشتر را بیاورد، آن سمت را در اختیار می‌گیرد.

3-9: دوره تصدی

دوره تصدی هر یک از مسئولیت‌های شورایاری 1 سال است. در صورت استعفا یا عزل هر یک از اعضا، در جلسه بعدی شورایاری، می‌بایست نفرات جدید از طریق فرایند رأی‌گیری مشخص شوند. طول دوره مسئولیت نفرات جدید، تا پایان دوره یک‌ساله مذکور است.

4-9: استعفای مقامات هیئت رئیسه

هر یک از مقامات هیئت رئیسه شورایاری می‌توانند با نگارش متن کتبی به رئیس یا دبیر هیئت رئیسه، استعفای خود را اعلام نمایند. استعفای این افراد نیازمند رأی‌گیری نیست و با نگارش متن کتبی، رسمیت می‌یابد.

5-9: عزل مقامات هیئت رئیسه

عزل مقامات هیئت رئیسه به دلایل زیر اتفاق می‌افتد:

1. درخواست سه نفر از اعضای هیئت رئیسه برای عزل عضو با ذکر دلایل درخواست.

2. ارشدترین مقام مسئول هیئت رئیسه (که درخواست عزل در مورد وی صادر نشده)، این درخواست را به اطلاع سایر اعضای هیئت رئیسه می‌رساند و از عضو مذکور دعوت می‌کند در جلسه‌ای که حداکثر 14 روز پس از اطلاع‌رسانی برگزار می‌شود، شرکت نموده و توضیحات خود را ارائه نماید.

3. پس از ارائه توضیحات، رأی‌گیری درباره این درخواست صورت می‌گیرد و در صورت رأی مثبت دوسوم از اعضای هیئت رئیسه به عزل عضو مذکور، جایگاه وی به عنوان مسئول در هیئت رئیسه شورایاری ملغی شده و می‌بایست جلسه انتخابیه برای تعیین جانشین وی تا پایان دوره یک‌ساله و برگزاری مجدد انتخابات مقامات هیئت رئیسه برگزار شود. بدیهی است عزل مقامات هیئت رئیسه شورایاری به معنای عزل آن‌ها از عضویت در شورایاری نیست.

ماده 10: ارزیابی عملکرد شورایاری محله‌ها

عملکرد شورایاری هر محله بر اساس معیارهای زیر و سایر معیارهایی که توسط مرکز پژوهش‌ها و کمیسیون‌های تخصصی شورای اسلامی شهر تعیین خواهد شد، مورد سنجش قرار می‌گیرد:

  • درصد صاحبان اصفهان کارت هویت‌دار در محله
  • درصد شهریاران محله
  • میزان کمک‌های خیریه در محله
  • درصد افزایش بازیافت در محله
  • درصد کاهش زباله تر در محله
  • نظم و تعداد جلسات هیئت رئیسه شورایاری
  • نظم و تعداد جلسات عمومی شورایاری
  • ارزیابی شهریاران و ساکنان محله از هیئت رئیسه شورایاری
  • تعداد شهروندان و شهریاران مراجعه‌کننده به شورایاری
  • تعداد کلاس‌های آموزشی تشکیل‌شده در شورایاری محله
  • میزان ثبت نام شهروندان و شهریاران در کلاس‌های آموزشی
  • متوسط نمره کسب‌شده محله از آزمون‌های کلاس‌های آموزشی
  • میزان خرید محصولات از روستاها و شهرهای مهاجرفرست پیرامون اصفهان
  • میزان خرید پانل‌های خورشیدی توسط شهریاران و شهروندان محله
  • میزان استفاده ساکنان محله از حمل‌ونقل عمومی
  • میزان اشتراک خودرو در درون محله
  • ....

 

ماده 11: کمیته‌ها و ستادها

1-11: کمیته‌های مشورتی شورایاری

هیئت رئیسه شورایاری هر محله می‌تواند کارگروه‌هایی متشکل از شهریاران (و در صورت نیاز ساکنان محله) تشکیل دهد که در حوزه‌های مختلف مرتبط با محله دارای تخصص بوده و به مشورت و ارائه راهکار برای بهبود شرایط محله بپردازند. تشکیل کارگروه نیازمند رأی مثبت سه نفر از اعضای هیئت رئیسه بوده و اعضای آن نیز به پیشنهاد هیئت رئیسه و بر اساس تخصص مرتبط با موضوع کارگروه انتخاب می‌شوند. در هر کارگروه حداقل می‌بایست یک عضو از هیئت رئیسه شورایاری حضور داشته باشد. ساختار و نحوه کارکرد کارگروه‌ها توسط هیئت رئیسه شورایاری تعیین خواهد گردید. هر گونه فعالیت در کارگروه‌ها داوطلبی بوده و هیچ مسئولیتی را متوجه شورای شهر یا شهرداری اصفهان نخواهد نمود.

2-11: کمیته‌های اجرایی شورایاری

انتقال نیازها و خواسته‌های محله به شورای شهر و شهرداری اصفهان، صرفا یکی از اقدامات شورایاری‌هاست. افزون بر آن، شورایاری‌ها می‌توانند پروژه‌های اجرایی محله را نیز به پیش برده و به بهبود کیفیت زندگی ساکنان محله و کاهش هزینه‌های جاری شهرداری کمک نمایند. این پروژه‌های اجرایی پس از شناسایی نیازها و خواسته‌های محله و تأیید شورای اسلامی شهر اصفهان به شورایاری‌ها ابلاغ می‌شوند تا به مرحله اجرا در آیند. شورایاری‌های محله با تشکیل کمیته‌های اجرایی متشکل از شهریاران، نسبت به انجام این پروژه‌ها اقدام می‌نمایند.

تبصره 1: تأمین و تهیه الزامات اجرایی

کمیته‌های اجرایی برای انجام امور نیازمند زیرساخت‌ها، مصالح و اقلام مشخصی هستند که دربرگیرنده هزینه است. در چنین مواردی، می‌بایست کمیته‌های اجرایی فهرستی از تمامی زیرساخت‌ها، مصالح و اقلام مورد نیاز را تهیه نمایند و پس از تأیید هیئت رئیسه شورایاری محله برای تأیید به «ستاد شورایاری» ارسال نمایند. پس از تأیید «ستاد شورایاری» به عنوان «نهاد رابط شورا و شورایاری»، شهرداران مناطق یا سازمان‌های مرتبط (وابسته به نوع پروژه) موظف خواهند بود نسبت به تهیه اقلام و مصالح و در اختیار قرار دادن زیرساخت‌ها در فاصله زمانی یک هفته اقدام نمایند.

3-11: کمیته ارزیابی کیفیت و زمان انجام اصلاحات

در مواردی که پروژه‌های صورت‌گرفته توسط شورایاری و شهریاران محله‌ها قابل اندازه‌گیری کمّی توسط اصفهان کارت یا سایر روش‌های سنجش کمّی نیستند (مثلا پروژه پاکسازی یا نقاشی کردن محله)، ضرورت دارد کمیته‌ای که اعضای آن از سوی مجمع شورایاران تعیین می‌شوند، نسبت به ارزیابی کیفیت پروژه‌ها اقدام نموده و نتیجه را به مجمع شورایاران گزارش نماید.

همچنین این کمیته موظف است در مورد مشکلاتی که شهروندان و شهریاران به شورایاری گزارش می‌کنند، با تکیه بر نظرات کارشناسی، مدت زمان مشخصی را برای انجام اصلاحات مد نظر شهروندان تعیین نماید. برای مثال، اگر شهروندان گزارشی از مسیر نامناسب برای عبور معلولان ارائه کردند، این کمیته موظف خواهد بود با تکیه بر نظرات کارشناسی تعیین کند که شهرداری منطقه موظف است تا سقف 10 روز نسبت به اصلاح مشکلات اقدام نماید. این امر همچنین به عنوان معیاری برای ارزیابی عملکرد شهرداران مناطق توسط شورای اسلامی شهر به کار خواهد رفت.

یکی از گزینه‌های مطلوب برای عضویت در این کمیته، مدیران سابق مناطق شهرداری هستند که با شرایط اجرایی کاملاً آشنایند.

4-11: ستاد شورایاری

اگر چه بخش عمده‌ای از فعالیت‌های شورایاری مبتنی بر فعالیت داوطلبانه عناصری همچون اعضای مجمع شورایاران، هیئت رئیسه شورایاری و شهریاران و شهروندان است، اما به هر حال بخشی از مسئولیت‌های مرتبط با شهرداری نیازمند نیروهای تمام‌وقت است. مجمع شورایاران، عملا رابط میان شورایاری و شورای شهر در ارتباط با وظایف اصلی شورایاری است، در حالی که ستاد شورایاری در واقع رابط میان شورا و شورایاری‌های محله‌ها در زمینه امور اجرایی و پشتیبانی است. اموری همچون اداره و به‌روزرسانی سایت شهریار، تسهیلگری جلسات، هماهنگی با سازمان‌های مختلف شهرداری برای تأمین زیرساخت‌ها و اقلام مورد نیاز و مواردی از این دست توسط این ستاد صورت خواهد گرفت.

ماده 12: دفاتر و مستندات

هیئت رئیسه شورایاری هر محله موظف است دفاتر و مستندات مربوط به حساب‌های مالی، صورتجلسات و مشخصات کامل اعضای هیئت رئیسه را ثبت و ضبط نماید. اعضای مجمع شورایاران و شورای اسلامی شهر مخیر خواهند بود در هر زمان، هر یک از این دفاتر و مستندات را مورد بازرسی قرار دهند.

ماده 13: محدودیت‌های شورایاری

1-13: اقدامات ممنوع

  • هیچ یک از مقامات، اعضای هیئت رئیسه، کارگزاران یا هر فرد مرتبط با شورایاری، مجاز نیست بدون کسب مجوز رسمی از سوی هیئت رئیسه، فعالیتی را از طرف شورایاری انجام دهد.
  • هیچ یک از مقامات، اعضای هیئت رئیسه، کارگزاران یا هر فرد مرتبط با شورایاری، مجاز نیست از طریق جایگاه حقوقی خود از حزب یا شخصی در انتخابات مختلف حمایت نماید.2-13: استفاده از نام شورایاری

هیچ فرد یا مسئول شورایاری مجاز نیست بدون کسب مجوز از هیئت رئیسه، از نام شورایاری برای مقاصدی جز مقاصد مشخص و از پیش تعریف شده شورایاری استفاده نماید. هیچ کس مجاز نیست بدون کسب مجوز به نام شورایاری، سخنرانی یا مصاحبه عمومی انجام دهد.

ماده 14: انحلال شورایاری

شورایاری محله با رأی مثبت دو سوم از اعضای هیئت رئیسه آن، منحل می‌شود. افزون بر آن، مجمع شورایاران مخیر خواهد بود با بررسی نحوه کار و مسائل مربوط به شورایاری هر محله، آن شورایاری را منحل نماید. برای رسمیت یافتن انحلال، رأی اکثریت اعضای شورای شهر پس از شنیدن توضیحات نماینده مجمع و شورایاری مذکور، الزامی خواهد بود.

ماده 15: تضاد منافع

هیئت رئیسه شورایاری و اعضای آن موظف به رعایت سه اصل اخلاقی زیر در ارتباط با تضاد منافع هستند:

1. وفاداری در ارائه خدمت در راستای منافع شورایاری و محله. از عضو هیئت رئیسه شورایاری انتظار می‌رود اولویت بیشتری برای نیازهای شورایاری و محله نسبت به منافع شخصی خود قائل شود.

2. دقت، تصمیم‌گیری آگاهانه و تلاش فراوان در ارتباط با امور شورایاری.

3. باور و اعتقاد عمیق به مأموریت شورایاری و فعالیت داوطلبانه.

در مواردی ممکن است یکی از اعضای هیئت رئیسه در ارتباط با موضوع مورد بررسی شورایاری، دارای منافع شخصی یا مالی باشد و این تداخل، قضاوت منصفانه و مستقل او را دچار خدشه نماید. در چنین شرایطی، عضو موظف است شخصا از رأی‌گیری یا مباحثه درباره آن موضوع کناره بگیرد. در غیر این صورت، اگر سایر اعضای هیئت رئیسه تشخیص دادند که چنین موقعیتی درباره یک فرد صادق است، می‌بایست به او پیشنهاد کنند که از رأی‌گیری یا اظهار نظر درباره آن موضوع صرف نظر نماید.

 

خلاصه آن که، اعضای شورایاری مجاز نیستند که:

1. هیچ مبلغ یا هدیه پیشنهادی (فارغ از ارزش آن) را در ازای موافقت با یک طرح یا موضوع دریافت نمایند.

2. هیچ مبلغ یا هدیه‌ پیشنهادی را از سوی افرادی که با شورایاری دارای ارتباط رسمی هستند، دریافت نمایند.

3. بستگان درجه اول خود و همسر خود را در شورایاری استخدام یا مشغول به کار نمایند.

4. تصمیمی بگیرند که با منافع مالی بستگان درجه اول اعضای هیئت رئیسه یا همسران آن‌ها مرتبط باشد.

5. تصمیمی بگیرند که با منافع مالی اعضای هیئت رئیسه یا شرکای تجاری، کارفرما یا سازمانی که عضو هیئت رئیسه در آن به عنوان کارمند، مدیر یا معتمد فعالیت می‌کند، مرتبط باشد.

6. اطلاعات محرمانه شورایاری که صرفا در اختیار اعضای هیئت رئیسه شورایاری قرار دارد، را افشا نمایند یا در اختیار دیگران بگذارند.

 

ماده 16: اصل عدم تبعیض

شورایاری مجاز نیست در سیاست‌ها، پیشنهادها و اقدامات خود، افراد و گروه‌ها را بر حسب نژاد، قومیت، جنسیت، سن، معلولیت، درآمد، گرایش سیاسی و ... مورد تبعیض قرار دهد.

 

ماده 17: اصلاح اساسنامه

از آنجا که شورایاری نهادی جدید در اصفهان محسوب می‌شود و ممکن است اساسنامه حاضر در فرایند اجرا نواقصی داشته باشد، هر گونه تغییر، افزودن یا اصلاح اساسنامه می‌تواند از طریق هیئت رئیسه شورایاری محله‌ها در مجمع شورایاران پیشنهاد شده و با رأی مثبت دو سوم از اعضای مجمع شورایاران و تأیید نهایی اکثریت شورای اسلامی شهر اصفهان به تصویب نهایی برسد.

 

 

 

 

 

منابع:

  • احمدنیا، شیرین و کامل قالیباف، آتنا (1396). مشارکت اجتماعی در پهنه مرکزی تهران: با تأکید بر نهادهای مردم‌مدار و شورایاری‌ها. فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره 6، شماره 1.
  • توکلی‌نیا، جمیله و استادی سیسی، منصور (1388). تحلیل پایداری محله‌های کلانشهر تهران با تأکید بر عملکرد شورایاری‌ها؛ نمونه موردی: محله‌های اوین، درکه و ولنجک. پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شماره 70، 43-29.
  • حسنی، غلامرضا (1386). بررسی‌های ساختار و عملکرد شورایاری‌ها و راهکارهای بهبود آن در توسعه شهر مشهد. طرح پژوهشی شورای اسلامی شهر مشهد.
  • رجبی، آزیتا (1390). شیوه‌های مشارکت شهروندی در فرایندهای توسعه شهری. فصلنامه جغرافیایی آمایش محیط، شماره 12.
  • رمضانی فرخد، احمد و گزلان طوسی، جمال (1391). مدیریت محله‌ای در ایران: برگزیده تجارب مشارکت محله‌ای در ایران. مشهد: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری مشهد، انتشارات بوی شهر بهشت.
  • سایت دبیرخانه شورای اجتماعی محلات مشهد.
  • سایت شورای اسلامی شهر تهران.
  • کتابچه معرفی شورای اجتماعی محلات، 1390.
  • کلانتری، عبدالحسین و پروین، ستار (1392). تحلیلی بر وضعیت شاخص‌های توسعه پایدار شهر در تهران. مجله بررسی مسائل اجتماعی ایران. شماره 14: 333-357.
  • مسعودی، حمید (1391). وضعیت موجود شورای اجتماعی محلات شهر مشهد از نظر اعضای آن، طرح پژوهشی معاونت فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد.
  • مسعودی، حمید و نوغانی، محسن (1395). شورای اجتماعی محلات شهر مشهد: مشارکت شهروندی بهینه محله‌مبنا. فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات جامعه‌شناختی شهری. سال ششم، شماره بیستم، 98- 69.
  • موسایی، میثم و رضوی‌الهاشم، بهزاد (1389). بررسی SWOT مشارکت شهروندان در امور شهری. فصلنامه علمی- پژوهشی رفاه اجتماعی، سال یازدهم، شماره 41.
  •  City of Fayetteville, Arkansas (Undated). A Guide for Starting a Successful Neighborhood Association.
  • City Of Irving (Undated). Starting a Neighborhood Association: A Guide for Successfully Creating a Neighborhood Association.
  • City of Los Angeles, California (2012). City of Los Anegels Neighborhood Counciles: Rules, Standards and Best Practices. Adopted by the Board of Neighborhood Commissioners on September 4, 2012.
  • Edinburgh Community Councils (2017). Community Council Guidance Notes. Available at URL: http://www.edinburgh.gov.uk/downloads/file/1478/community_council_guidance_notes
  • Empowerment Congress Southeast Area Neighborhood Development Council bylaws. Bylaws Approved September 1, 2015.
  • http://empowerla.org/about-neighborhood-councils/
  • http://empowerla.org/awards/
  • http://participedia.net/en/cases/los-angeles-citywide-neighborhood-council-system
  • USNC (2017). Union Square Neighborhood Council: Interim Bylaws.
  • Ward, Matthew (2017). Local Enterprise Partnerships. Briefing Paper, No. 5651. House of Commons Library.

 


[1] Fernando Valley

[2] Harbor

[3] Southeast Area

[4] Union Square

[5] City of Irving, Texas

[6] City of Fayetteville, Arkansas*

[7] در تاریخ 13/8/1388، شهرداری تهران مکلف شد در زمینه تشکیل کمیته ساماندهی مشارکت‌های اجتماعی در محلات تهران (هیئت امنای محلات)، با شرکت افراد زیر اقداماتی انجام دهد: تمامی اعضای اصلی شورایاری، نمایندگان تشکل‌ها و گروه‌های فعال مثل گروه‌های داوطلب محلی و کارگروه‌های تخصصی مردمی، نمایندگان نهادها و دستگاه‌های دولتی که در سطح محله خدمت‌رسانی می‎کنند و نماینده ثابت و آگاه شهرداری تهران (سامانه قوانین شورای اسلامی شهر تهران).

[8] بدیهی است این سه الگو حالت «کرانی» دارند و می‌توان حالتی ترکیبی از میان این سه الگو نیز برای شورایاری تعریف نمود.

[9] بر اساس تحقیقات صورت گرفته، هر چه سابقه سکونت افراد در محله بیشتر باشد، سرمایه اجتماعی، حس تعلق و روابط همسایگی آنان بیشتر خواهد بود.

[10] Cognitive mapping

[11] Peer Support Groups

[12] Cognitive maps

1 از آنجا که «طراحی» فرایندی بسیار تخصصی و مستلزم آشنایی با ویژگی‌های سازمانی شهرداری است، شورایاری‌ها در طراحی مداخله‌‎ای نخواهند داشت و صرفا در اجرا و نظارت مشارکت خواهند نمود.

[14] www.shahryar.ir

[15] E-Vote

2 بر اساس تحقیقات صورت گرفته، هر چه سابقه سکونت افراد در محله بیشتر باشد، سرمایه اجتماعی، حس تعلق و روابط همسایگی آنان بیشتر خواهد بود.